Niemiecko-brytyjskie wydawnictwo Springer Nature znalazło się w ogniu krytyki za wydanie książki na temat sztucznej inteligencji, która zawierała odniesienia do nieistniejących źródeł, jak podał serwis The Times.
Książka ta poruszała tematy związane z kwestiami społecznymi, politycznymi oraz prawnymi w kontekście wykorzystania narzędzi opartych o AI, nosiła też taką samą nazwę – „Social, Ethical and Legal Aspects of Generative AI”.
Jeden egzemplarz tej książki na dzień publikacji artykułu kosztuje 125 GBP (ok. 600 PLN).
Krytyka dotyczy co najmniej dwóch rozdziałów w tej książce, w której zamieszczone zostały nieweryfikowalne źródła.
W jednym z nich, dotyczyło to 8 na 11 źródeł, na które miano się tutaj powołać.
W kwietniu 2025 roku Springer Nature wycofało inną publikację z obiegu pod tytułem „Mastering Machine Learning: From Basics to Advanced”, gdzie okazało się, że również w niej odwołano się do sfałszowanych źródeł.
The Times przeanalizowało niedawno temu wydaną książkę przez to samo wydawnictwo, i odkryło, że źródła takie jak „Harvard AI Journal” w ogóle nie istniały.
– Traktujemy tę sytuację poważnie. Nasz zespół ds. weryfikacji rzetelności źródeł sprawdza, co się stało w procesie weryfikacji. Choć używamy narzędzi mających na celu wykrycie błędów jeszcze przed publikacją, niewielka część błędów przechodzi nasze procesy weryfikacji – stwierdził James Finlay ze Springer Nature w komentarzu dla The Times.
Kontekst podobnej afery w Polsce
Podobna sytuacja w Polsce z nieweryfikowalnymi źródłami miała miejsce również w przypadku jednej z dziennikarek pracujących dla Telewizji Polskiej, Karoliny Opolskiej.
Książka Opolskiej nosi tytuł „Teoria spisku, czyli prawdziwa historia świata” i została wydana przez wydawnictwo Harde we wrześniu 2025 roku.
Eksperci odkryli jednak, że pewna część źródeł, na które się powołano, nie istnieje w ogóle.
W listopadzie 2025 roku historyk Artur Wójcik, który jest autorem książki „Sarmatia” oraz prowadzi blog „Sigillum Authenticum”, stwierdził, że trzy prace historyczne, które zostały wykorzystane do napisania książki Opolskiej, są nieweryfikowalne.
Dotyczyło to prac pt. „Historia Polski”, autorstwa Stanisława Mikołajczyka i rzekomo wydana przez PWN w 1989 roku, „Historia Cywilizacji Słowiańskiej” autorstwa Witolda Kuli i rzekomo wydana także przez PWN w 1984 roku, oraz „Chrystianizacja Polski” autorstwa Gerarda Labudy, która miała ukazać się rzekomo nakładem Wydawnictwa Poznańskiego w 1999 roku.
PWN odmówiło udzielenia komentarza na zapytanie „Gazety Wyborczej”.
Wydawnictwo Harde wydało stosowne oświadczenie (które opublikowała w swoim serwisie TV Republika), w którym przeproszono za podanie sfałszowanych źródeł, ale zaprzeczyło, że miano w trakcie tworzenia książki wykorzystać jakiekolwiek narzędzia AI.
– Po konsultacjach i wyjaśnieniach autorki nie mamy zastrzeżeń do jej pracy. Jej książka jest bardzo dobrze udokumentowana źródłami i opisując tak trudną materię Karolina Opolska wykazała się wyjątkową rzetelnością – stwierdzili przedstawiciele wydawnictwa.
Organizacja fact-checkingowa „Demagog” twierdzi jednak, że na tych trzech źródłach problemy się nie kończą – według analizy zespołu jedno ze źródeł miało zostać podpowiedziane przez czatbota ChatGPT, na podstawie podanego w adresie parametru ?utm_source=chatgpt.com.
Źródła
Zdjęcie tytułowe zostało oparte o logotyp wydawnictwa Springer Nature. Treść artykułu powstała na podstawie następujących źródeł tekstowych i/lub audiowizualnych:
- Publisher under fire after ‘fake’ citations found in AI ethics guide, opublikowany w serwisie thetimes.com przez Tilly Harris oraz Rhys Blakely w dniu 14.12.2025
- Nieistniejące źródła w książce dziennikarki TVP. Jest ich więcej niż trzy, opublikowany w serwisie demagog.org.pl przez Martę Glanc, Sylwię Szołuchę oraz Marcina Kosteckiego w dniu 7.11.2025
- Dziennikarka TVP Info wykorzystała źródła zmyślone przez AI. „Od trzech dni nie śpię”, opublikowany w serwsie warszawa.wyborcza.pl przez Pawła Marcinkiewicza w dniu 9.11.2025
- Oświadczenie Wydawnictwa HARDE, opublikowany w serwisie tvrepublika.pl w dniu 5.11.2025


