# Rozdział 1: wstęp do dokumentu

## 1.1. Kim jesteśmy i co definiuje ten dokument

„Kontrabanda” jest serwisem skupionym na tworzeniu i rozpowszechnianiu artykułów na tematy technologiczne, polityczne oraz społeczne.

Naszym celem jest działanie w interesie społecznym, żeby niezależnie od sytuacji i przedstawionych stanowisk przez różne strony, dążyć do ujawnienia prawdy. Na łamach „Kontrabandy” osoby odwiedzające naszą stronę internetową mogą znaleźć materiały od tych o charakterze informacyjnym, przez felietony i opinie, aż po poradniki technologiczne, przy czym w tym ostatnim przypadku skupiamy się na promowaniu najbardziej możliwie etycznych i otwartych rozwiązań technologicznych.

Niniejszy dokument definiuje zasady oraz wartości, którymi kierujemy się w trakcie pracy nad rozwijaniem naszego serwisu. Ich celowe i/lub nagminne łamanie może stanowić podstawę do podjęcia się kroków dyscyplinarnych, z usunięciem danej osoby z redakcji włącznie.

Jeżeli ten dokument nie pokrywa poszczególnego zagadnienia, należy powoływać się w miarę możliwości na prawo prasowe.

## 1.2. Przejrzystość naszych działań

### 1.2.1. Finanse

Redakcja „Kontrabandy” publikuje zestawienia podsumowujące konkretny rok działalności, z zastrzeżeniem, że tabelki mogą być niekompletne. W takiej sytuacji należy informować, na który dzień tabela z obecnego roku jest aktualna.

### 1.2.2. Zachowanie neutralnego punktu widzenia

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt. 1 prawa prasowego każda osoba, która podejmuje się tworzenia materiałów prasowych, musi dochować rzetelności oraz staranności przy zbieraniu źródeł. **Dotyczy to wszystkich materiałów niezależnie od ich charakteru.**

Choć prawo prasowe nie narzuca konkretnie zachowania neutralnego punktu widzenia (co dopuszcza też publikację np. felietonów czy poradników), tak jego zachowanie w przypadku tworzenia materiałów do sekcji informacyjnej na „Kontrabandzie” jest wymagane. Niemniej warto zaznaczyć, że dokument ten nie nakazuje zachowania absolutnej neutralności we wszystkich tematach pokrywanych na łamach naszego serwisu.

Materiały o wyraźnym nacechowaniu opiniotwórczym powinny być oznaczone jako takie – m.in. w nagłówku powinna zostać zamieszczona informacja na ten temat, np. „\[OPINIA\]”.

### 1.2.3. Korygowanie błędów w materiałach publikowanych na „Kontrabandzie”

Wszelkie błędy znalezione w jakimkolwiek materiale dostępnym na „Kontrabandzie” winny być skorygowane tak szybko, jak to możliwe. Czasami nawet mimo zweryfikowania dostępnych informacji zdarzy się sytuacja, w której opublikowany zostanie artykuł z przeoczoną literówką, informacją źle zrozumianą przez redaktora/-kę lub taką, która nie jest już aktualna.

W takich sytuacjach należy poprawić znalezione błędy poprzez usunięcie literówek lub w poważniejszych sytuacjach, przedstawienie zaktualizowanych informacji zgodnych ze stanem rzeczywistym.

Gdy w materiale audiowizualnym pojawi się błąd, powinno się postąpić podobnie jak w przypadku materiałów pisanych – z tą różnicą, że informacja korygująca dotycząca materiału audiowizualnego powinna znaleźć się w łatwo dostępnym dla osoby czytającej miejscu.

Dla przejrzystości warto pozostawić oryginalny materiał, jednak jeżeli błędy są na tyle rażące, że informacja korygująca może nie być wystarczająca – w takich sytuacjach dopuszczalne jest wycofanie publikacji oryginalnej wersji materiału, i udostępnienie wersji już posiadającej stosowne poprawki.

## 1.3. Konflikty interesów

Autorzy i autorki materiałów są zobowiązane do niewprowadzania do serwisu materiałów, które jawnie mogą sugerować, że zostały napisane pod wpływem konkretnej osoby lub podmiotu. W dość szerokim ujęciu, niniejszą sekcję powinno się aplikować w przypadku uprawdopodobnienia, że może wystąpić konflikt interesów ze względów ekonomicznych, politycznych czy osobistych.

Do pewnego stopnia informacje prasowe przekazywane przez przedstawicieli jakichkolwiek podmiotów technologicznych na redakcyjną pocztę elektroniczną „Kontrabandy” mogą być wykorzystywane jako źródła, jednak nigdy jako jedyne. Należy też zaznaczyć w łatwo dostępnym miejscu, że artykuł powstał na bazie otrzymanej informacji prasowej.

Jeżeli zweryfikowanie informacji prasowej okaże się zbyt skomplikowane lub nawet niemożliwe, publikacja na takie tematy artykułów jest zabroniona z racji na brak możliwości utrzymania neutralnego punktu widzenia, zaś pozyskana informacja powinna być potraktowana jako niechciana reklama.

Nawet jeżeli informacja prasowa okaże się zasadna oraz jej weryfikacja przebiegła pomyślnie – nie powinna ona być wklejana dokładnie tak samo, jak została ona przekazana, przede wszystkim ze względu na zachowanie zgodności z prawami autorskimi, ale i też w celach zapobieżenia błędnego uznania „Kontrabandy” za serwis zależny od danego podmiotu przekazującego informację.

### 1.3.1. Polityka względem materiałów sponsorowanych

Materiały sponsorowane na „Kontrabandzie” są dozwolone pod warunkiem, że:
* emitowane są one tylko w sekcji audiowizualnej, w wyraźnie zaznaczonej części do tego przeznaczonej,
* nie wpływają one na niezależność naszej redakcji,
* i nie pochodzą one od podmiotów skazanych prawomocnie za popełnione przestępstwa.

# Rozdział 2: Pozyskiwanie źródeł

## 2.1. Podstawowe informacje

Informacje przedstawiane w opracowywanych artykułach na „Kontrabandzie” mogą być pozyskiwane na wiele sposobów.

Najprostszym z nich są doniesienia publikowane w innych serwisach internetowych i ich odpowiednie przeredagowanie. W takich celach można skorzystać z odpowiednich kanałów agencji medialnych rozpowszechniających depesze na tematy technologiczne. Język, w którym oryginalne depesze są publikowane, może być dowolny, jednak autorzy/-ki powinni podjąć się tłumaczenia takiej depeszy na język polski, jeżeli nie jest ona w takim języku napisana.

**Każdy artykuł publikowany na „Kontrabandzie” musi bezwzględnie przestrzegać zasady ortograficzne, gramatyczne i interpunkcyjne. W przypadku artykułów o charakterze informacyjnym powinno się także w możliwie największym zakresie stosować politykę neutralnego punktu widzenia. Z kolei nagłówki wprowadzające do artykułów jakiegokolwiek typu powinny opisywać jednym zdaniem cały artykuł.**

Przykładowo, jeżeli artykuł opisuje premierę nowego telefonu, to w nagłówku wprowadzającym winna być zawarta nazwa modelu niniejszego urządzenia. Niedopuszczalne jest tworzenie nagłówków w taki sposób, żeby wymusić na osobie czytającej kliknięcie w link do artykułu (tzw. clickbait) – to ona powinna zadecydować, czy chce go przeczytać, czy też nie.

## 2.2. Rodzaje pozyskiwanych informacji

Wyróżnia się następujące rodzaje informacji, które można wykorzystać w trakcie pracy nad materiałami na „Kontrabandzie”:

### 2.2.1. Źródła własne

Źródła własne pod kątem licencyjnym są najlepszą formą na pozyskiwanie informacji (ponieważ wtedy wyłącznym właścicielem praw autorskich jest „Kontrabanda”), jednak należy zachowywać ostrożność podczas ich użytkowania z racji tego, że mogą być one potencjalnie fałszywe. Co za tym idzie, powstaje ryzyko wytworzenia paszkwilu, który może godzić w reputację opisywanej osoby lub podmiotu.

Jeżeli jednak istnieją sprawdzone dowody np. na niespełnione obietnice osoby reprezentującej państwo na wysokim stanowisku (np. parlamentarzysty/-ki, premiera/-ki, prezydenta/-ki), czy działania niezgodne z normami społecznymi lub nawet nielegalne w myśl prawa międzynarodowego i/lub tego obowiązującego w Polsce, ewentualne postępowanie sądowe przeciwko „Kontrabandzie” może być uznane za tzw. „SLAPP” (z ang. „Strategic Lawsuit Against Public Participation”).

Za źródła własne uznaje się:

- zeznania informatorów,
- wywiady przeprowadzane z osobami reprezentującymi opisywany w „Kontrabandzie” podmiot,
- komentarz poszczególnego podmiotu otrzymany w drodze złożonego zapytania,
- informację publiczną pozyskaną na odpowiednio złożone zapytanie w trybie dostępu gwarantowanego przez ustawę o dostępie do informacji publicznej (o ile nie zostanie ono później upublicznione przez organ państwowy w odpowiednim Biuletynie Informacji Publicznej),
- czy własnoręcznie wytworzone od podstaw, lub zlecone zewnętrznemu podmiotowi materiały audiowizualne uzupełniające kontekst artykułu tekstowego.

Własnoręczne materiały audiowizualne powinny zostać opatrzone odpowiednim tekstem alternatywnym, zaś ich podpisy muszą być zgodne z prawdą. Na przykład, jeżeli zrzut ekranu pochodzi z serwisu OpenStreetMap, nie należy błędnie przypisywać niniejszemu materiałowi, że został on wykonany w np. Google Maps (nawet, jeżeli Google Maps jest popularniejszy w Polsce). Albo, jeżeli zrzut ekranu pochodzi z Pixelfeda – nie należy podpisywać go jako „źródło: Instagram” tylko ze względu na interfejs, który do złudzenia przypomina serwis zależny od firmy Meta Platforms.

### 2.2.2. Źródła zewnętrzne

Źródła zewnętrzne są wszystkim innym, co nie zostało uznane za źródło własne. Mogą być to np. depesze prasowe pochodzące od zewnętrznych agencji dziennikarskich, ale i też teksty z niezależnych blogów czy kont w mediach społecznościowych (przykłady niewyczerpujące tego znamion).

Choć informacje zewnętrzne ze źródeł innych niż własne zostały poddane wewnętrznym procedurom weryfikacyjnym obowiązującym w danej agencji, tak wciąż należy nie uznawać ich za całkowicie prawdziwą informację bez podjęcia się własnej weryfikacji publikowanych tam doniesień. Przy tym należy podkreślić, że sam wiek takiej depeszy też nie jest czynnikiem przeważającym nad tym, czy jest ona prawdziwa, czy nie.

Co więcej, sytuacja licencyjna różni się w zależności od wykorzystanego źródła zewnętrznego. Niektóre serwisy publikują swoje artykuły na wolnych licencjach, jednak w przypadku przynajmniej mainstreamowych serwisów lub tych zdobywających popularność dominują te, które mają swoje polityki licencyjne niezgodne z założeniami otwartego dostępu do informacji. Warto to też mieć na uwadze, wykorzystując źródła zewnętrzne.

### 2.2.3. Naoczni świadkowie

Naoczni świadkowie mogą być dostatecznie wiarygodnym źródłem informacji (ich relacje są często wykorzystywane przez agencje dziennikarskie), jednak należy pod uwagę wziąć to, że niektórzy świadkowie opisywanych zdarzeń mogą udzielać niewystarczających odpowiedzi na pytania, lub wyolbrzymiać to, co zauważyli.

Dziennikarz/-ka prowadzący/-a wywiady z naocznymi świadkami powinien/powinna podjąć decyzję, czy relacje są wystarczająco wiarygodne, czy też nie. Oprócz tego zadaniem takiej osoby jest identyfikacja naocznych świadków, których relacje zostały uznane za rzetelne: wystarczające będzie podanie imienia i nazwiska oraz wykonywanego zawodu – np. „Jan Kowalski, pracownik fabryki sprzętów elektronicznych”.

Wyjątkiem są sytuacje, w których ujawnienie wizerunku naocznych świadków może sprowadzić na nich reperkusje ze strony opisywanego na łamach „Kontrabandy” podmiotu, lub gdy naoczny świadek nie wyrazi zgody na podpisanie jego słów swoimi danymi identyfikującymi częściowo (np. pozwolenie będzie dotyczyło tylko imienia) lub całkowicie.

### 2.2.4. Ukryte kamery

Pozyskiwanie informacji za pomocą ukrytych kamer czy mikrofonów potrafi być często skuteczne, aczkolwiek taki rodzaj pozyskiwania informacji może być uznany przez niektórych za łamanie odgórnie ustalonych norm etycznych (a także być potencjalnie niebezpieczne dla osób podejmujących się rejestrowania zdarzeń za pomocą ukrytych kamer).

Gdy jednak zachodzi uzasadnione podejrzenie, że poszczególny podmiot łamie prawo polskie i/lub międzynarodowe, może to być nawet jedyna opcja na zdobycie materiału dowodowego. Jednak nawet po rejestracji odpowiednich nagrań mogą one nie zostać wykorzystane w przypadku, gdy zostaną znalezione rażące zaniedbania w trakcie ich nagrywania, lub gdy okaże się, że nowe doniesienia z przeprowadzanego śledztwa dziennikarskiego unieważniają większość lub nawet wszystkie dotychczas zarejestrowane naruszenia.

**Wykorzystanie ukrytych kamer czy mikrofonów do zdobywania informacji powinno być traktowane wyłącznie jako ostateczne rozwiązanie. Jest to sposób zdobywania informacji, który wymaga uzyskania zgody redaktora naczelnego (albo w przypadku jego absencji, odpowiednia osoba wyznaczona przez redaktora naczelnego) na jego realizację.**

## 2.3. Wykorzystanie materiałów audiowizualnych pochodzących od osób niezwiązanych z „Kontrabandą”

Podpisy materiałów zewnętrznych powinny zawierać rodzaj licencji, kto jest odpowiedzialny za wytworzenie powiązanego materiału, w szczególności, jeżeli nie jest on udostępniany w domenie publicznej, a także odnośnik do oryginału.

Ze względu na obowiązek ochrony prywatności nakładany na administratorów strony przez RODO, wszelkie zewnętrzne materiały źródłowe należy najpierw przesłać na serwer kontrolowany przez „Kontrabandę”, i dopiero wtedy później go udostępnić odwiedzającym. Prosty link do materiału źródłowego jest wystarczający do potwierdzenia jego autentyczności. Obowiązek archiwizacji materiałów źródłowych na serwerze „Kontrabandy” pozwala także zapobiec zjawisku pn. „link rot”.

## 2.4. Lista źródeł wykorzystywanych w materiałach

Źródła zaprezentowane w artykułach powinny zostać przedstawione w dedykowanej sekcji na końcu artykułu, z odpowiednio sformatowaną listą. Każde przedstawiane źródło powinno zawierać:

- tytuł źródła (jeżeli taki istnieje),
- odnośnik do tego źródła,
- kto jest odpowiedzialny za publikację (jeżeli taka informacja jest widoczna),
- datę publikacji (jeżeli taka informacja jest widoczna),
- nazwę serwisu.

Przykład dobrze sformatowanego źródła w takiej sytuacji to **„Tytuł źródła, opublikowany w serwisie example.com przez Jana Kowalskiego w dniu dd.mm.yyyy”**. Nie jest to format, do którego należy się ściśle stosować; taka sytuacja zachodzi w szczególności, gdy do dyspozycji jest niepełny zestaw z wyżej wymienionych rodzajów informacji.

W przypadku odnośnika do podawanego źródła tekst wyświetlany powinien przybrać tytuł źródła. Jeżeli źródło pochodzi z serwisu społecznościowego, wtedy tekst wyświetlany powinien przybrać formę „Post z \[serwisu\] XYZ”, gdzie XYZ to nazwa danego serwisu, która przyjęła się w języku polskim i jest ona wystarczająco sensowna. W innym przypadku można użyć oryginalnej, transkrybowanej w razie potrzeby do alfabetu łacińskiego nazwy, jeżeli poprzednie nie dotyczy opisywanego serwisu – np. Truth Social nie opiszemy jako „Prawdomównej Społecznościówki”, Facebooka jako „Twarzoksiążki” czy platformy X / Twittera jako „niebieskiego ptaka” lub „ćwierkacza”.

W powyżej opisanej sytuacji należy w źródłach wpisać pozycję o następującej treści: „Post z XYZ autorstwa Jana Kowalskiego opublikowany dnia dd.mm.yyyy”, gdzie XYZ to odpowiedni serwis społecznościowy. Fragment z tekstem „Post z XYZ” powinien być linkiem do źródła.

Akceptowalne jest też użycie daty według notacji brytyjskiej (dd/mm/yyyy) lub według normy ISO 8601 (yyyy-mm-dd), ale preferowany jest format, gdzie dzień jest zapisywany na początku. Rok może być zaprezentowany wyłącznie za pomocą czterech cyfr, żeby uniknąć wszelkich nieporozumień związanych z wiekiem danego źródła – jednak liczba definiująca dzień, jeżeli jest w zakresie od 1 do 9, może pomijać poprzedzające ją zero (wyjątkiem jest zastosowanie normy ISO 8601).

W „Kontrabandzie” można – a nawet powinno – stawiać za priorytet pozyskiwanie na własną rękę informacji najlepiej niepublikowanych nigdzie indziej, jeżeli to jest możliwe. W przypadku pozyskiwania informacji od źródeł podających się za byłych lub obecnych przedstawicieli opisywanego podmiotu należy ich zweryfikować za pomocą m.in. umów zawieranych przy rozpoczynaniu formalnego stosunku pracy.

### 2.4.1. Informacja o wykorzystanych materiałach audiowizualnych

Obowiązek podawania źródła dotyczy także zdjęć tytułowych i innych materiałów audiowizualnych, wykorzystanych w trakcie tworzenia artykułów. Informacja o wykorzystanym zdjęciu tytułowym powinna zawierać informację o tym, kto je zrobił, na jakiej licencji jest ono dostępne (gdy taka informacja jest dostępna – w przeciwnym razie operujemy na podstawie art. 29 prawa cytatu), i gdzie można je znaleźć. Taką informację należy zamieszczać na samym początku listy wykorzystywanych źródeł.

# Rozdział 3: organizacja artykułów

## 3.1. Preferowany rozkład artykułu

Artykuł powinien składać się z:

- odpowiednio sformułowanego nagłówka (patrz sekcja 3.2);
- zdjęcia tytułowego trafnie opisującego kontekst artykułu;
- krótkiego opisu wyświetlanego po nagłówku, ale przed obrazem tytułowym;
- właściwej treści artykułu opisującej możliwie najbardziej wyczerpująco podany temat (wykorzystując wszystkie znane autorowi artykułu źródła, ale w pierwszej kolejności – jeżeli to możliwe – należy wykorzystywać źródła pierwotne);
- sekcji opisującej wykorzystane źródła (szczegółowe informacje, jak należy je opisywać, znajdziesz w sekcji 2.4).

## 3.2. Formułowanie nagłówków opisujących artykuły

Porównaj poniższe przykłady przykładów dobrze i źle sformułowanych nagłówków wraz z wyjaśnieniami (nie przedstawiają one prawdziwych wydarzeń w niektórych przypadkach, ale mimo wszystko wykorzystujemy je do zobrazowania sytuacji).

Poprawnie sformułowane nagłówki nie są nacechowane emocjonalnie, dzięki czemu mogą pełnić wyłącznie funkcję informacyjną i w znacznie mniejszym stopniu wpływać na emocje czy decyzje odwiedzającego „Kontrabandę”. Podsumowują one też cały artykuł jednym zdaniem.

### 3.2.1. Przykłady poprawnych nagłówków

- _Premiera telefonu XYZ już 14 marca 2025 roku_ (Wskazaliśmy nazwę modelu telefonu i datę premiery, co wydaje się wystarczające. W krótkim opisie można w maksymalnie 2 zdaniach opisać np. parametry urządzenia czy jego cenę.)
- _W sieci PeerTube’a można obejrzeć już 2 miliony filmów_ (Podaliśmy, co się stało, gdzie się to stało, i ile filmów można już znaleźć w sieci PeerTube’a.)

### 3.2.2. Przykłady niepoprawnych nagłówków

- _Ten telefon zawojuje sklepowe półki! Wiemy, czemu!_ (Niepoprawny z tego względu, że nie wskazano nazwy modelu oraz nie podano, czemu ten telefon miałby „zawojować na sklepowych półkach”, oprócz tego, że „wiemy, czemu tak jest”, aczkolwiek tego nie zdefiniowaliśmy.) |
- _Ta alternatywa dla YouTube’a zaczęła zdobywać sporo wiatru w żagle_ (Owszem, powiedzieliśmy, że istnieje alternatywa dla YouTube’a, ale nie wskazaliśmy, która to jest alternatywa – poza tym, w tym nagłówku dominuje język potoczny. Stąd nagłówek jest niepoprawny.)

## 3.3. Treść artykułu

Szczególny nacisk kładzie się na właściwą treść artykułu – to z niej osoby czytające „Kontrabandę” wyciągają najwięcej informacji. Treść oprócz spełniania warunków zawartych w pozostałej części tego dokumentu musi także spełniać poniżej opisane standardy.

### 3.3.1. Zawartość potencjalnie kontrowersyjna

Zawartość kontrowersyjna sama w sobie nie jest zabroniona na „Kontrabandzie”, jednak podczas jej opisywania należy powziąć dodatkowe środki.

#### 3.3.1.1. Przestępstwa

Opisując przestępstwa, dziennikarze/-ki „Kontrabandy” najpewniej będą mieć do czynienia z osobami zaangażowanymi w działania przestępcze. **Należy bezwzględnie dochować tego, żeby działania przestępcze nie były w żaden sposób gloryfikowane czy pochwalane.**

Z wyłączeniem szczególnych przypadków należy też wystrzegać się załączania dokładnych opisów czy materiałów tekstowych i/lub audiowizualnych demonstrujących działania przestępcze. W każdym przypadku opisującym jakiekolwiek działania przestępcze należy dokonać właściwej oceny ryzyka, czy nie przerasta ono ewentualnych korzyści związanych z ujawnieniem działań przestępczych opisywanego/-ej podmiotu/osoby.

Z reguły osoby zaangażowane w trwające postępowanie sądowe mają zwiększoną prywatność, np. obowiązuje zasada niepodawania pełnego nazwiska czy wizerunku do wiadomości publicznej przez organizacje medialne. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której oskarżona osoba samodzielnie wyrazi zgodę na ujawnienie wizerunku.

#### 3.3.1.2. Korupcja i inna niekompetencja rządowa/korporacyjna

Materiały dotyczące zarzutów korupcyjnych, nadużyć władzy, niegospodarności lub innej niekompetencji organów władzy publicznej bądź podmiotów korporacyjnych powinny być przygotowane z zachowaniem szczególnej staranności i rzetelności.

Autorzy takich publikacji zobowiązani są do oparcia się na sprawdzonych, wiarygodnych źródłach, wyraźnego oddzielenia faktów od opinii oraz wskazania kontekstu prawnego i faktycznego opisywanych zdarzeń. Niedopuszczalne jest formułowanie kategorycznych ocen lub zarzutów, jeżeli nie znajdują one oparcia w potwierdzonych ustaleniach organów śledczych, prawomocnych orzeczeniach lub jednoznacznie udokumentowanych faktach.

W przypadku relacjonowania podejrzeń lub toczących się postępowań należy jasno zaznaczyć ich charakter oraz aktualny etap sprawy, tak aby nie naruszać dóbr osobistych osób lub podmiotów, których materiał dotyczy.

#### 3.3.1.3. Wykorzystanie wulgaryzmów

Zgodnie z prawem prasowym, autor tekstu musi dochować wszelkiej staranności, żeby nie doprowadzić do wulgaryzacji tekstu.

Jeżeli wykorzystanie wulgaryzmu w kontekście zacytowania wypowiedzi jest wymagane, należy je ocenzurować, stosując wyłącznie do kilku pierwszych liter (w zależności od tego, jak długi jest dany wulgaryzm) i zakończyć takie słowo wielokropkiem.

### 3.3.2. Zawartość zabroniona

Treści zabronione na „Kontrabandzie” to te, które:

- są nielegalne względem polskiej jurysdykcji lub aktów prawa międzynarodowego;
- są obraźliwe względem jakiejkolwiek osoby, grupy osób czy podmiotu ze względu na poglądy polityczne, wyznanie religijne, orientację seksualną, kraj pochodzenia, stan finansowy itd.;
- ukazują zbyt drastyczne widoki np. zabijanie, palenie żywcem, widok ludzkich/zwierzęcych zwłok bez wcześniejszego ocenzurowania lub wycięcia fragmentów potencjalnie stresogennych (wyjątek stanowi nadanie kontekstu artykułowi na „Kontrabandzie”, ale w miarę możliwości powinno stosować się wyłącznie tekstowe opisy);
- zostały stworzone z użyciem narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (zakaz dotyczy artykułów stworzonych głównie lub wyłącznie za pomocą tego typu narzędzi, ale dozwolonym wyjątkiem jest ukazanie problematyki związanej z tego typu narzędziami);
- urągają reputacji oraz powadze „Kontrabandy”, np. materiały, w których nagminnie promowany jest jeden konkretny dostawca poszczególnej usługi (np. regularne zniżki na poszczególne produkty z określonej firmy), wykorzystywanie nagłówków spełniających definicję clickbaitu.

**Jeżeli polecenie wydane przez redaktora naczelnego serwisu okaże się niezgodne z treścią tego dokumentu, osoba, której zlecono wykonanie takiego polecenia, nie musi się takiego polecenia podejmować, przy czym nie musi się też obawiać jakichkolwiek konsekwencji z tym związanych.**

# Rozdział 4: organizacja wywiadów

Wywiady są regularnie stosowane przez większe redakcje, żeby pozyskać informacje od konkretnej osoby lub przedstawiciela opisywanego podmiotu. Można je organizować na żywo w wyznaczonym przez jakąkolwiek stronę wywiadu miejscu, lub w przypadku braku możliwości dojazdu, zdalnie za pomocą przeznaczonego do tego oprogramowania.

## 4.1. Podstawy

W „Kontrabandzie” do celu organizacji wywiadu przez Internet stosowane jest wyłącznie oprogramowanie otwartoźródłowe – np. Jitsi Meet, BigBlueButton, Mumble czy inne, niewymagające rejestracji konta (ale umożliwiające zabezpieczenie wirtualnego pokoju hasłem).

Jako zdjęcie tytułowe w takich sytuacjach można wykorzystać:

- headshot (zdjęcie twarzy), tylko za zgodą rozmówcy – należy się wcześniej upewnić, czy została ona udzielona.
- zrzut ekranu lub zdjęcie opisujące sztandarowy projekt rozmówcy. Jeżeli zawiera ono headshot rozmówcy – patrz niżej;
- domyślne zdjęcie z logotypem „Kontrabandy” w przypadku braku dwóch powyższych.

**UWAGA! Jeżeli jest to headshot:**

- osoby zajmującej prominentne stanowisko polityczne lub pełniącej służbę publiczną jako funkcjonariusz publiczny — zgoda nie jest wymagana, o ile wizerunek został utrwalony w związku z pełnieniem tej funkcji oraz osoba ta jest powszechnie znana (art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). W przypadku wątpliwości co do któregokolwiek z tych warunków, należy uzyskać zgodę;
- osoby niepełnoletniej — należy w miarę możliwości unikać jego wykorzystania, ponieważ osoba niepełnoletnia ma ograniczoną zdolność prawną i de iure za nią odpowiadają jej opiekunowie prawni (chyba że opiekunowie prawni wyrażą zgodę na ujawnienie wizerunku swojego dziecka oraz gdy wcześniej wspomniana osoba niepełnoletnia świadomie wyrazi zgodę).

Choć warto zapisać sobie kilka pytań startowych przed wywiadem, tak wciąż zadawane w trakcie trwania wywiadu pytania nie powinny brzmieć na takie, które są za każdym razem oderwane od kontekstu – osoba zadająca pytania musi na bieżąco dostosowywać się do tego, co mówi rozmówca. Innymi słowy, jeżeli prowadzący wywiad chce zmienić temat, w miarę możliwości powinien robić to stopniowo, żeby nie „zaskoczyć” nagle swojego rozmówcy pytaniem z innej dziedziny.

## 4.2. Rodzaje pytań zadawanych w wywiadzie

Charakter, jaki mają zadawane pytania, z reguły nie gra większej roli. Każde dobrze zadane pytanie może przyczynić się do uzyskania kluczowych odpowiedzi, a w konsekwencji może ujawnić coś, czego nie będzie można odnaleźć w np. notatkach prasowych. Zazwyczaj wyróżnia się dwa rodzaje pytań – otwarte oraz zamknięte.

Pytania otwarte pozwalają rozmówcy rozwinąć swoją wypowiedź, z kolei pytania zamknięte to takie, gdzie odpowiedzi można streścić do trywialnego „tak” lub „nie”.

## 4.3. Zasady prowadzenia wywiadów

### 4.3.1. Jak należy odnosić się do gościa

**Nieważne, z kim dziennikarz/-ka „Kontrabandy” będzie prowadził(a) wywiad, obowiązkiem przedstawiciela/-ki „Kontrabandy” jest zachowanie szacunku wobec rozmówcy, niezależnie od tego, czy jest przychylny poglądom przepytującego/-ej, czy też nie. Konstruktywna krytyka działań rozmówcy jest dozwolona, ale ataki osobiste już nie.**

W języku polskim, w przeciwieństwie do np. języka angielskiego, rozróżnia się prominentność (oraz relacje z osobą prowadzącą wywiad) adresatów pytań. W przypadku osób, które są dla nas obce (lub np. zajmują wysokie stanowiska polityczne), zawsze zwracamy się formalnie (poprzez „pan/pani” + odpowiedni tytuł, jeżeli rozmówca go posiada). W innych przypadkach można stosować zwroty nieformalne (aczkolwiek należy się przed rozmową upewnić, czy rozmówca wyraża zgodę na stosowanie wobec niego zwrotów nieformalnych).

### 4.3.2. Zasady bezpieczeństwa

W żadnym wypadku nie wolno przeprowadzać dłuższych wywiadów, gdy nie ma się pewności, czy środowisko, w którym ma zostać taki przeprowadzony, jest — i będzie przynajmniej przez cały czas jego trwania — bezpieczne.

Prowadzony już wywiad może zostać przerwany w przypadku, gdy dojdzie do sytuacji zagrażającej bezpieczeństwu zarówno gościa, jak i dziennikarzowi prowadzącemu wywiad. Materiały audiowizualne z takich wywiadów nie powinny być wykorzystywane w obiegu publicznym, chyba że zachodzi ważna przesłanka uzasadniająca publikację takich materiałów.

Decyzję o publikacji w takich sytuacjach podejmuje redaktor naczelny lub wyznaczony przez niego redaktor prowadzący. Decyzja ta jest dokumentowana pisemnie wraz z uzasadnieniem przed publikacją materiału.

### 4.3.3. Wywiady z osobami poniżej wieku pełnoletności (18 lat)

Wywiady z dziećmi czy nastolatkami mogą także posłużyć za w miarę wiarygodne źródło informacji, ale przy przeprowadzaniu rozmowy z takimi osobami należy wziąć pod uwagę między innymi to, że w szczególności dzieci przed osiągnięciem wieku typowo uznawanego za nastoletni mogą wyolbrzymiać swoje odpowiedzi na zadawane im pytania.

#### 4.3.3.1. Co należy robić niezależnie od wieku rozmówcy

Dziennikarze/-ki przeprowadzający/-ce wywiady z takimi osobami powinni/-ny:

- starać się zadawać możliwie najprostsze pytania, żeby te były zrozumiałe dla jego adresata;
- zapewnić przyjazną atmosferę rozmowy, żeby rozmówca poniżej 18. roku życia czuł się komfortowo i mógł swobodnie wyrażać swoje myśli;
- zachować cierpliwość i wykazać empatię wobec swojego niepełnoletniego rozmówcy, w szczególności w przypadkach, gdy dziecko/nastolatek zacznie się stresować.

**W takich sytuacjach wymagane jest też zabezpieczenie zgody od samego przepytywanego, jak i opiekuna prawnego.** Gdy przynajmniej jedna z tych osób nie wyrazi zgody na nagrywanie, należy zaprzestać dalszego nagrywania poprzez fizyczne wyłączenie kamer i innych urządzeń rejestrujących.

Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy dalsze nagrywanie jest uzasadnione dostarczeniem materiału źródłowego do dochowania rzetelności oraz interesu społecznego w opracowywanym materiale. Zastosowanie tego wyjątku wobec osoby niepełnoletniej wymaga łącznego spełnienia **wszystkich** poniższych warunków:

- interes społeczny jest konkretny i możliwy do uzasadnienia pisemnego — samo przekonanie dziennikarza/-ki o wadze tematu nie jest wystarczające;
- materiału nie można pozyskać w równoważny sposób od dorosłych rozmówców lub z innych źródeł;
- decyzję podejmuje redaktor naczelny lub wyznaczony przez niego redaktor prowadzący — a nie dziennikarz realizujący wywiad — przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem nagrywania. W sytuacjach nagłych w terenie, gdy kontakt z redaktorem naczelnym/prowadzącym nie jest możliwy, dziennikarz/-ka wstrzymuje nagrywanie do czasu uzyskania autoryzacji;
- nagranie obejmuje wyłącznie zakres niezbędny do udokumentowania konkretnej kwestii;
- tożsamość osoby niepełnoletniej jest chroniona w materiale końcowym, chyba że opiekun prawny wyrazi odrębną, świadomą zgodę na jej ujawnienie.

Decyzja o zastosowaniu wyjątku jest dokumentowana pisemnie niezwłocznie po jej podjęciu, wraz z uzasadnieniem spełnienia powyższych warunków.

#### 4.3.3.2. Postępowanie ze względu na wiek

Kategoria „osoby niepełnoletniej" obejmuje bardzo różne sytuacje. W przypadku niżej wymienionych osób obowiązkowo stosuje się również poniższe zalecenia.

- **Osoby poniżej 12. roku życia:** obecność opiekuna prawnego podczas całego wywiadu jest obowiązkowa. Pytania należy wcześniej przedstawić opiekunowi do wglądu. Wywiad nie może być prowadzony bez opiekuna w zasięgu wzroku i słuchu dziecka.
- **Osoby między 13. a 17. rokiem życia:** obecność opiekuna jest zalecana. Ostateczną decyzję w tej kwestii podejmuje opiekun prawny. Dziennikarz/-ka powinien/-na poinformować opiekuna o tematyce rozmowy przed jej rozpoczęciem.

#### 4.3.3.3. Niedozwolone tematy

Ponieważ różnica wieku między dziennikarzami a dziećmi/nastolatkami będzie potencjalnie wynosiła co najmniej kilka(-naście) lat, zabronione jest:

- zadawanie pytań o charakterze intymnym lub dotyczących prywatnych spraw, które mogą naruszać granice dziecka czy nastolatka;
- dopuszczanie się oceniania, krytykowania lub wyśmiewania wypowiedzi niepełnoletniego, co mogłoby wpłynąć negatywnie na jego poczucie własnej wartości lub komfort psychiczny;
- poruszanie tematów, które mogą wywoływać u osoby niepełnoletniej dyskomfort lub stres — zakaz ten obowiązuje bezwarunkowo w przypadku tematów traumatycznych (przemoc, śmierć bliskich, nadużycia) i nie podlega ocenie dziennikarza/-ki co do tego, czy rozmówca „daje sobie radę" z danym tematem. W przypadku materiałów, gdzie poruszenie takich tematów jest niezbędne ze względu na interes społeczny, wymagana jest uprzednia konsultacja z redaktorem prowadzącym oraz, jeżeli to możliwe, z psychologiem lub innym specjalistą ds. pracy z dziećmi.

#### 4.3.3.4. Bezpieczeństwo

Niezależnie od wcześniej udzielonej zgody, wywiad należy natychmiast przerwać, gdy:

- osoba niepełnoletnia wyraźnie prosi o zakończenie rozmowy lub okazuje wyraźne oznaki silnego stresu;
- opiekun prawny obecny przy wywiadzie zażąda jego przerwania;
- dziennikarz/-ka oceni, że kontynuowanie rozmowy może zaszkodzić dobrostanowi psychicznemu rozmówcy.

Przerwanie wywiadu na wniosek rozmówcy lub opiekuna nie może być kwestionowane ani podważane przez dziennikarza/-kę na miejscu.

### 4.3.4. Prowadzenie wywiadów z politykami oraz rzecznikami prasowymi

Politycy czy rzecznicy prasowi mogli wcześniej przebyć odpowiednie szkolenie związane z odpowiadaniem na pytania w wywiadach, co na pierwszy rzut oka może stanowić wyzwanie dla dziennikarza/-ki „Kontrabandy”. Mimo tego istnieje wciąż kilka sposobów na uzyskanie kluczowych informacji od osób zajmujących prominentne stanowiska czy to polityczne, czy korporacyjne.

W wywiadach z takimi osobami należy unikać zadawania wielu pytań na raz – osoba przepytywana może odpowiedzieć tylko wyrywkowo na pytania, które są dla niej najmniej niewygodne. Zamiast tego, należy zadawać tylko jedno pytanie na każdą otrzymywaną odpowiedź.

Osoby po odpowiednich kursach związanych z wywiadami mogą także uprawiać cherry picking, za którego pomocą mogą przeinaczać sens zadawanych pytań. Dzięki temu może się na pierwszy rzut oka wydawać, że odpowiedź na pytanie jest udzielana, jednak w rzeczywistości w najlepszym wypadku może być ona wymijająca. Osoba prowadząca wywiad musi uważnie słuchać odpowiedzi i w miarę możliwości zadawać dodatkowe pytania w taki sposób, żeby rozmówca udzielił pełnej odpowiedzi.

Przykładowo, gdy padnie pytanie „Jak Ministerstwo Cyfryzacji przyczynia się do zapewnienia suwerenności cyfrowej w Polsce?”, przedstawiciel resortu może odpowiedzieć, że „wszelkie rozwiązania technologiczne są równo traktowane przez ministerstwo”. W takim przypadku należy dążyć do tego, żeby rozmówca rozwinął myśl o „równym traktowaniu rozwiązań technologicznych”, zadając pytania np. nt. stosowania otwartych standardów w administracji publicznej, o obecnie stosowanym w administracji publicznym oprogramowaniu elektronicznym czy o ewentualnym zagrożeniu wystąpienia zjawiska vendor lock-inu, znacznie utrudniającego lub nawet uniemożliwiającego migrację na inny system w razie potrzeby.

Jeżeli dziennikarz/-ka „Kontrabandy”, który/a prowadzi wywiad z politykiem lub rzecznikiem prasowym, zacznie podejrzewać, że odpowiedzi na pytania nie doprowadzają do wypracowania odpowiedniej konkluzji (np. kilka razy pod rząd otrzyma odpowiedź o takim samym znaczeniu, ale wypowiedzianą na różne sposoby), może o tym upomnieć rozmówcę, żeby spróbować uzyskać kolejne informacje.

# Rozdział 5: wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji

Narzędzia oparte o modele sztucznej inteligencji, o ile potrafią być pomocne w różnych powtarzalnych zadaniach, tak wyłączne poleganie na nich może wbrew pozorom przynieść więcej szkody niż pożytku.

## 5.1. Podstawy

O ile wykorzystujemy narzędzia oparte o modele sztucznej inteligencji w różnych powtarzalnych zadaniach (np. generowanie napisów do materiałów audiowizualnych dla niesłyszących), ostateczną decyzję, jak mają wyglądać treści, przy których wspomagano się tego typu narzędziami, zawsze podejmuje człowiek. Należy pamiętać, że narzędzia te mogą generować treści błędnie, a w niektórych przypadkach mogą być one nawet fałszywe.

Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję na „Kontrabandzie" musi być uzasadnione obydwoma poniższymi warunkami łącznie:

- stworzenie podobnego materiału, opartego o dostępne źródła, zajęłoby znacznie więcej czasu;
- zadanie zlecane takim narzędziom jest powtarzalne.

Dodatkowym uzasadnieniem — choć nie warunkiem koniecznym — jest sytuacja, gdy zastosowanie narzędzi AI przynosi korzyści osobom niepełnosprawnym (w szczególności niesłyszącym lub niewidomym) albo osobom z niestabilnym łączem internetowym.

## 5.2. Przykłady wykorzystania tego rodzaju narzędzi

Poniżej wymieniamy przykłady – zarówno te dozwolone, jak i zabronione – wykorzystania narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji. Poniższe listy nie są w żaden sposób wyczerpujące.

### 5.2.1. Gdzie można wykorzystywać takie narzędzia?

- pomoc przy tłumaczeniu obcojęzycznego tekstu (usługi tłumaczenia maszynowego) – wymaga oznaczenia;
- sugerowanie pojedynczych poprawek ortograficznych, gramatycznych czy interpunkcyjnych;
- pomoc w planowaniu konspektu artykułu **(ale nie jego samej zawartości)**, nad którym dana osoba pracuje;
- masowa analiza wcześniej upublicznionych i zweryfikowanych pod kątem wiarygodności, rzetelności oraz poprawności danych albo dokumentów, przy czym przez „masową analizę” rozumie się analizowanie odpowiednio dużego zbioru materiałów, gdzie ręczna ich analiza zajęłaby zbyt dużo czasu;
- generowanie napisów, skryptów do audiodeskrypcji lub innych materiałów ułatwiających dostęp osobom niepełnosprawnym albo osobom z niestabilnym łączem internetowym do materiałów audiowizualnych;
- gdy głównym tematem jest opisanie problemu związanego z tematem sztucznej inteligencji, niezależnie od tego, czy jest on przychylny, czy przeciwstawny sztucznej inteligencji w ogóle – wymaga oznaczenia.

W odpowiednio uzasadnionych przypadkach zakres dozwolonych operacji wykonywanych z pomocą narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji może zostać dostosowany pod poszczególną osobę, ale każdorazowo na taką sytuację zgodę musi wyrazić redaktor naczelny (albo w przypadku jego absencji, odpowiednia osoba wyznaczona przez redaktora naczelnego).

### 5.2.2. Gdzie **NIE MOŻNA** wykorzystywać takich narzędzi?

Takich narzędzi **nie można** w żadnym wypadku wykorzystywać do m.in.:

- masowego generowania tekstów czy innych materiałów, które następnie zostaną przeznaczone do publikacji;
- celowego tworzenia treści fałszywych, godzących w dobra osobiste czy reputację jakiejkolwiek osoby (np. deepfake, przypisywanie niewypowiedzianych słów poszczególnym osobom);
- generowania zdjęć otwierających, lub opisujących poszczególny kontekst artykułu (z wyjątkiem sytuacji, gdy ukazanie problematyki związanej ze sztuczną inteligencją jest konieczne). Decyzję o zastosowaniu tego wyjątku podejmuje redaktor naczelny lub wyznaczony przez niego redaktor prowadzący.

## 5.3. Ochrona danych osobowych

Do narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji nie wolno wprowadzać danych osobowych rozmówców, bohaterów artykułów ani innych osób, których dane zostały pozyskane w toku pracy redakcyjnej. Naruszenie tego zakazu może rodzić odpowiedzialność na podstawie przepisów o ochronie danych osobowych (RODO).

Wyjątek stanowią dane osób publicznych, ale wyłącznie w zakresie powszechnie dostępnych informacji (imię, nazwisko, pełnione stanowisko) oraz wypowiedzi już dostępnych w obiegu publicznym. Niepublikowane materiały pozyskane w toku pracy redakcyjnej — w tym nieopublikowane fragmenty wywiadów czy dane kontaktowe — objęte są zakazem bez wyjątku, niezależnie od tego, czy dotyczy to osoby publicznej czy prywatnej. Za osoby publiczne – jeżeli taką się jest – uznaje się wyłącznie osoby pełnoletnie.

# Rozdział 6: relacje z podmiotami zewnętrznymi

Relacje z podmiotami zewnętrznymi — sponsorami, reklamodawcami, instytucjami publicznymi, organizacjami pozarządowymi oraz innymi redakcjami — są nieodłączną częścią działalności „Kontrabandy". Niezależnie od charakteru współpracy, żadna z tych relacji nie może wpływać na niezależność redakcyjną ani na sposób, w jaki „Kontrabanda" pokrywa tematy dotyczące tych podmiotów.

## 6.1. Sponsorzy i reklamodawcy

Zasady ogólne dotyczące konfliktów interesów oraz materiałów sponsorowanych zostały określone w sekcji 1.3. oraz 1.3.1. niniejszego dokumentu. Sekcja ta je rozszerza.

Jedynymi dopuszczalnymi formami materialnego podziękowania w zamian za sponsoring są krótkie klipy reklamowe umieszczane na początku i końcu materiałów audiowizualnych, albo nieinwazyjny product placement w klipach audiowizualnych. Część tekstowa serwisu jest całkowicie wolna od reklam. Odpowiedzialność za zgodność materiałów reklamowych z prawdą oraz obowiązującymi przepisami prawa spoczywa w całości na partnerze.

Fakt sponsoringu nie jest czynnikiem wpływającym na to, czy i w jaki sposób „Kontrabanda" pokryje tematy dotyczące danego partnera. W przypadku, gdy w trakcie trwania partnerstwa dojdzie do ujawnienia nieetycznych lub nielegalnych praktyk ze strony partnera, redakcja zastrzega sobie prawo do zawieszenia lub zerwania współpracy ze skutkiem natychmiastowym.

Szczegółowe warunki przyjmowania wsparcia instytucjonalnego, w tym kryteria kwalifikacji partnerów oraz zasady przejrzystości finansowej, [określa dedykowana podstrona dostępna w tym miejscu](https://kontrabanda.net/support/institutional).

## 6.2. Instytucje publiczne i rządowe

Relacje z instytucjami publicznymi i rządowymi obejmują przede wszystkim pozyskiwanie informacji w trybie dostępu do informacji publicznej, składanie zapytań do rzeczników prasowych oraz – jeżeli to możliwe – udział w briefingach i konferencjach prasowych.

Informacje pozyskane od instytucji publicznych należy traktować jako jedno ze źródeł — nigdy jako jedyne. Oficjalne komunikaty instytucji publicznych mogą być tendencyjne lub niekompletne; obowiązkiem dziennikarza/-ki jest ich weryfikacja z wykorzystaniem niezależnych źródeł.

Udział w wydarzeniach organizowanych przez instytucje publiczne (briefingi, konferencje, wyjazdy prasowe) nie rodzi żadnych zobowiązań redakcyjnych wobec organizatora. Jeżeli instytucja publiczna pokrywa koszty podróży lub zakwaterowania dziennikarza/-ki, fakt ten należy ujawnić w opracowywanym materiale.

## 6.3. Organizacje pozarządowe i think tanki

NGO i think tanki mogą być wartościowym źródłem wiedzy eksperckiej, jednak należy mieć na uwadze, że część z nich prowadzi działalność o wyraźnym nachyleniu ideologicznym lub politycznym, co może wpływać na prezentowane przez nie dane i wnioski.

Przy korzystaniu z raportów, analiz lub komentarzy organizacji pozarządowych i think tanków należy:

- zidentyfikować źródła finansowania danej organizacji, o ile są publicznie dostępne, i uwzględnić je przy ocenie wiarygodności materiału;
- weryfikować przywoływane dane z niezależnych źródeł;
- w materiale jasno wskazać, że dany komentarz lub analiza pochodzi od organizacji o określonym profilu działalności, jeżeli jest to istotne dla kontekstu.

Zasady dotyczące przyjmowania wsparcia finansowego od NGO i think tanków są tożsame z zasadami określonymi w sekcji 6.1.

## 6.4. Inne redakcje i agencje prasowe

### 6.4.1. Cytowanie i powoływanie się na inne redakcje

Przy powoływaniu się na materiały innych redakcji należy wskazać źródło zgodnie z zasadami określonymi w sekcji 2.4. Cytowanie nie zwalnia z obowiązku samodzielnej weryfikacji przywoływanych informacji — błąd źródłowy powielony bez weryfikacji obciąża również „Kontrabandę".

Nie należy przypisywać innej redakcji twierdzeń, których ona nie sformułowała, ani parafrazować jej materiałów w sposób zmieniający ich sens.

### 6.4.2. Udostępnianie materiałów na wolnych licencjach

Materiały publikowane na „Kontrabandzie" są dostępne na licencjach Creative Commons określonych w stopce serwisu. Każda redakcja zewnętrzna, która chce skorzystać z tych materiałów, jest zobowiązana do przestrzegania warunków odpowiedniej licencji — w szczególności do podania autora i źródła oraz, w przypadku licencji BY-SA, udostępnienia materiału pochodnego na tych samych warunkach.

### 6.4.3. Wspólne śledztwa dziennikarskie

Współpraca z innymi redakcjami przy wspólnych śledztwach dziennikarskich jest dozwolona i może być wartościowa ze względu na możliwość połączenia zasobów i kompetencji. Przed przystąpieniem do takiej współpracy należy ustalić i udokumentować pisemnie:

- podział zadań i odpowiedzialności między redakcjami;
- zasady udostępniania i ochrony pozyskanych materiałów źródłowych, w szczególności tych zawierających dane osobowe lub informacje mogące narazić źródła na reperkusje;
- harmonogram i zasady publikacji — w tym to, która redakcja publikuje pierwsza i w jakim trybie pozostałe mogą opublikować własne wersje materiału;
- zasady postępowania w przypadku rozbieżności co do ustaleń lub decyzji redakcyjnych między partnerami.

Zgoda na podjęcie wspólnego śledztwa wymaga akceptacji redaktora naczelnego. Materiały pozyskane w ramach wspólnego śledztwa nie mogą być udostępniane podmiotom spoza ustalonego grona partnerów bez zgody wszystkich stron współpracy.