Live blog: komisja sejmowa ds. edukacji obraduje w sprawie eDziennika

Posiedzenie komisji ds. edukacji zostało zakończone, a tym samym ten live blog. Z racji na awarię naszego skryptu do generowania transkrypcji posiedzeń część wpisów może zawierać potencjalnie źle zrozumiane informacje. Gdy oficjalna transkrypcja pojawi się na stronie Sejmu, porównamy ją z tym, co udało się nam pozyskać.

Dziękujemy za śledzenie tej relacji na żywo.

Ten wpis był kilkukrotnie aktualizowany, oryginalnie był opublikowany o godzinie 12.27.

Poniżej znajdują się wyniki dotychczasowych głosowań nad poprawkami Marcina Józefaciuka:

• Art. 44f, poprawka nr 7 — dot. gwarancji importu/eksportu danych, interfejsu API, wsparcia technicznego. Wynik: 1 za, 19 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 23 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44f, dodanie ust. 1a — dot. odpłatności/zakazu reklam i agitacji wyborczej. Wynik: 2 za, 21 przeciw, 2 wstrzymało się od głosu (przy 25 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44g, poprawka nr 6 — dot. modułu komunikacyjnego i prawa nauczyciela do "odłączenia" (poza godzinami pracy). Wynik: 0 za, 20 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 23 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44g, poprawka nr 2 — dot. dostępu przez przeglądarkę zamiast wyłącznie mObywatela, w tym dla osób bez PESEL. Wynik: 0 za, 19 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 22 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44g, poprawka nr 3 — dot. zmiany modelu z opt-out na opt-in dla pełnoletnich uczniów (postulat UODO). Wynik: 0 za, 19 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 22 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44i, poprawka nr 4 — dot. minimalizacji zakresu danych (m.in. usunięcia fotografii, ograniczenia dostępu do danych wrażliwych, ograniczenia przetwarzania adresów i numerów PESEL, zastąpienia szczegółowych powodów nieobecności statusem, ograniczenia kopiowania danych do mObywatela). Wynik: 0 za, 19 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 22 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44i, poprawka nr 8 — dot. zagwarantowania eksportu danych i okresu przejściowego przed zablokowaniem szkoły po rezygnacji z systemu. Wynik: 0 za, 19 przeciw, 3 wstrzymało się od głosu (przy 22 głosujących) — odrzucona.
• Art. 44k, poprawka nr 5 — dot. administratora danych i relacji administrator–podmiot przetwarzający (RODO), rozdzielenia odpowiedzialności szkoły i operatora systemu. Wynik: 0 za, 20 przeciw, 1 wstrzymał się od głosu (przy 21 głosujących) — odrzucona.
• Art. 3, poprawka nr 8 — dot. potrzeby doprecyzowania zasad pilotażu systemu, m.in. sposobu doboru szkół i kryteriów jego przeprowadzenia. Wynik: 0 za, 20 przeciw, 2 wstrzymało się od głosu (przy 22 głosujących) — odrzucona.
• Art. 4, poprawka nr 10 — dot. rozwiązania, w którym eDziennik byłby jedynym obowiązującym dziennikiem w pilotażu, bez konieczności podwójnej dokumentacji. Wynik: 0 za, 20 przeciw, 1 wstrzymał się od głosu (przy 21 głosujących) — odrzucona.
• Art. 5, poprawka nr 11 — dot. zasad wdrożenia systemu po zakończeniu pilotażu. Poseł argumentował, że projekt zakłada zbyt szybkie udostępnienie dziennika wszystkim zainteresowanym szkołom od września 2027 r., mimo że pilotaż może nie zostać jeszcze niezależnie oceniony. Zaproponował m.in. brak automatycznego wdrożenia po pilotażu oraz obowiązek przedstawienia raportu dla Sejmu przed podjęciem decyzji o dalszym wdrażaniu. Wynik: 0 za, 17 przeciw, 1 wstrzymał się od głosu (przy 18 głosujących) — odrzucona.
• Art. 6, poprawka nr 12 – dot. publicznego raportowania kosztów funkcjonowania systemu i kosztów jednostkowych. Wynik: 0 za, 16 przeciw, 1 wstrzymujący się (przy 17 głosujących) — odrzucona.

Komisja rozpatrzyła kolejne przepisy dotyczące eDziennika. Przy art. 44l przyjęto wyłącznie poprawki redakcyjne zgłoszone przez Biuro Legislacyjne. Przy art. 44m zaakceptowano poprawkę przewodniczącej dotyczącą określenia zasad i terminu wykreślenia nauczyciela z systemu po zakończeniu pracy; została ona przyjęta bez sprzeciwu. Wyjaśniono również, że roczny okres przechowywania danych w e-dzienniku nie wyklucza dalszej archiwizacji na podstawie odrębnych przepisów.

Następnie komisja rozpatrzyła art. 44n i 44o. Do art. 44n nie zgłoszono uwag, natomiast w art. 44o przyjęto bez sprzeciwu poprawkę dotyczącą uwzględnienia w systemie danych nauczyciela prowadzącego zajęcia w zastępstwie, aby uczniowie i rodzice mogli kontaktować się z osobą faktycznie realizującą dane zajęcia. Po zakończeniu tych przepisów komisja przeszła do rozpatrywania zmian w art. 2 projektu.

Poniżej streszczamy kolejne głosy strony społecznej:

• Przedstawiciel Unii Metropolii Polskich: powtórzył poparcie samorządów dla idei – Komisja Wspólna Rządu i Samorządu zaopiniowała projekt pozytywnie, z uwagami. Poprosił o konkrety co do przyszłych funkcjonalności zamiast ogólnikowych zapowiedzi ("zostanie poddane analizie w kolejnych fazach") i pochwalił zapowiedzianą interoperacyjność z systemami miejskimi, porównując ją do funkcji już oferowanych przez Vulcan i Librus.
• Andrzej Dulka (prezes Polskiej Izby Informatyki i Telekomunikacji), reprezentując branżę komercyjną, podkreślił 20-letni, konkurencyjny rynek dzienników elektronicznych i jego potencjał eksportowy, oceniając, że sygnał braku zaufania administracji do tych rozwiązań mu szkodzi. Z zadowoleniem przyjął zapowiedziany budżet 200 mln zł na "wsparcie rynku e-dzienników w Polsce". Skrytykował on jednak sam projekt eDziennika jako „interwencję”. Zarzucił administracji brak konsultacji mimo braku jakiejkolwiek obstrukcji ze strony firm. Bronił modelu freemium (same dzienniki bezpłatne, płatne funkcje premium — z których korzysta wg niego 20–30% użytkowników), i zaapelował o jasne określenie warunków (interoperacyjność, bezpieczeństwo), które musiałyby spełnić firmy, deklarując gotowość współpracy "nie kosztem przedsiębiorców".
• Marzena Ożóg, wiceprzewodnicząca Komitetu Edukacji Zawodowej zwróciła uwagę na lukę w projekcie dot. szkolnictwa zawodowego: ustawa nie precyzuje, jak mają być wprowadzane oceny z praktycznej nauki zawodu wystawiane przez pracodawców — zapytała, czy instruktor praktyk otrzyma bezpośredni (choć okrojony) dostęp do systemu. Zapytała też, czy zamiast obecnego zapisu o zgodzie dyrektora na "przystąpienie" do dziennika, ustawa nie powinna od razu zobowiązywać dyrektorów do wcześniejszej weryfikacji poprawności danych przekazywanych z SIO. Na koniec dopytała, co się stanie, jeśli dyrektorzy szkół w Polsce w ogóle nie zdecydują się wybrać nowego systemu, skoro udział jest dobrowolny.
• Ostatni mówca — przedstawiający się jako pracownik lub doktorant Politechniki Warszawskiej, zajmujący się cyberbezpieczeństwem i ochroną danych osobowych — wskazał na lukę prawną w art. 44k projektu: przepis wymienia dwóch administratorów danych, ale nie przewiduje, kto przejmie tę rolę w przypadku likwidacji placówki oświatowej. Zwrócił też uwagę na brak technicznego rozgraniczenia dostępu do danych — operator systemu eDziennika będzie miał pełny dostęp do wszystkich danych, bez podziału uprawnień między ministerstwem a poszczególnymi dyrektorami szkół. Argumentował, że w typowym systemie informatycznym administrator ma jedno, całościowe uprawnienie — nie da się technicznie ograniczyć dyrektora wyłącznie do danych jego placówki.

Na tym etapie zakończyła się sekcja głosów strony społecznej.

Głos zabrał Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich, deklarując poparcie samorządów dla idei dziennika, ale z zastrzeżeniami: dopytał, czy fakultatywny dziś charakter systemu nie zmieni się w przyszłości w obowiązek (co miałoby znaczenie dla finansowania — na razie państwo dokłada środki, ale samorządy obawiają się, że z czasem może się to odwrócić).

Zwrócił uwagę, że "18 szkół" to w istocie może oznaczać zaledwie "18 klas", bo pilotaż nie musi obejmować całej szkoły, tylko pojedynczą klasę — co realnie czyni próbę pilotażową bardzo małą.

Ucieszył się z zapowiedzi rozszerzenia pilotażu na szkoły ponadpodstawowe, sugerując dodatkowo, by objąć nim także mechanizm przenoszenia danych uczniów między szkołą podstawową a ponadpodstawową (np. dot. niepełnosprawności, za zgodą rodziców) oraz by pilotaż objął szerszy krąg interesariuszy niż tylko nauczycieli i administrację szkolną — w tym rodziców, których zaangażowanie w obecnym kształcie pilotażu ma być ograniczone.

Aktualizacja (godz. 12.13): Wójcik zaproponował, by szkoły biorące udział w pilotażu nie musiały równolegle prowadzić dziennika w dotychczasowej formie — pod warunkiem objęcia pilotażem wszystkich interesariuszy, w tym rodziców. Ocenił start pilotażu 1 września jako mało realistyczny, sugerując przesunięcie na cały rok szkolny lub start od stycznia, po czym potwierdził poparcie samorządów dla samego rozwiązania.

Przewodnicząca otworzyła drugą część dyskusji — głos przedstawicieli organizacji społecznych (limit 3 minuty). Jako pierwszy głos zabrał przedstawiciel NSZZ "Solidarność", wyrażając krytyczną opinię związku wobec projektu.

Zastrzeżenia zostały zgłoszone wobec modelu podwójnego prowadzenia dziennika podczas pilotażu (papierowy + elektroniczny) bez dodatkowego wynagrodzenia za tę pracę. Podkreślono też brak jednoznacznego wyłączenia odpowiedzialności nauczycieli za błędy wynikające z wadliwego działania samego systemu (awarie, opóźnienia migracji danych, błędna integracja z mObywatelem).

Związek postuluje, by odpowiedzialność za stabilność systemu spoczywała jednoznacznie na podmiotach publicznych, nie na użytkownikach; oraz obawa, że model uwierzytelniania elektronicznego (przypisujący każdą czynność do konkretnego użytkownika) może w praktyce zwiększać indywidualną odpowiedzialność nauczyciela za wpisy i modyfikacje danych.

Dariusz Standerski z Ministerstwa Cyfryzacji zapowiedział publikację kodu źródłowego i dokumentacji technicznej rządowego eDziennika „dopiero przy docelowym rozwiązaniu”. Zastrzegł, że w ramach pilotażu należy „zachować możliwość testowania” i „sprawdzania różnych rozwiązań”.

— Ani żadna firma, ani instytucja na świecie nie udostępnia tak od razu w sposób otwarty pełnej dokumentacji. Ta dokumentacja zostanie udostępniona tak jak w przypadku europejskiego portfela tożsamości cyfrowej po serii pilotaży – mówił sekretarz stanu.

Odpowiedział też na analogię posła Zandberga w sprawie ukraińskiej aplikacji rządowej Diia – zaznaczył, że Diia „też nie ma pełnego, w pełni otwartego kodu źródłowego”.

Ministra Lubnauer kontynuowała obronę projektu, przywołując po drodze dwie osobne kwoty kosztów: najpierw, odpowiadając na wcześniejsze pytanie posła o rząd wielkości ok. 200 mln zł, sama przeliczyła to na sali (20 tys. szkół × 3000 zł, lub 5 mln uczniów × 30 zł).

Odpowiadając potem na osobne pytanie o pochodzenie oficjalnej kwoty z projektu — podała, że pełny koszt systemu to „216,5 mln zł rozłożone na 10 lat” (nie jednorazowo, z wyższymi kosztami w pierwszych latach budowy). Zestawiła to z szacunkiem, że rodzice już płacą prywatnym firmom co najmniej „100 mln zł rocznie za aplikacje” — argumentując, że te środki lepiej skierować do budżetu państwa niż do komercyjnych dostawców.

W pilotażu rządowego eDziennika weźmie udział ok. 40 szkół (w tym ponadpodstawowe), dobrowolnie, w porozumieniu z organem prowadzącym. Nauczyciele w tym okresie będą prowadzić dwa dzienniki równolegle, co ministra uznała za nieuniknioną cenę fazy testowej.

Wersja przeglądarkowa (nie tylko aplikacja) pojawi się dopiero w docelowym systemie od 2027 roku. Odpowiadając na zarzut "kontynuacji" prac zespołu z czasów ministra Czarnka, zaprzeczyła — twierdząc, że po tamtym zespole nie zostało nic: żadnej dokumentacji, przy sprawie zgłoszonej podobno do prokuratury.

W międzyczasie głos z sali zapytał, dlaczego szkoły zgłaszały się do pilotażu w znikomej liczbie i dlaczego ministerstwo odrzuciło propozycję izb gospodarczych, by zamiast nowego systemu wprowadzić bezpłatność funkcji na już istniejących systemach komercyjnych.

Jesteśmy z powrotem. Oto szybkie streszczenie wypowiedzi, których na ten moment nie będziemy mogli przedstawić dokładniej ze względu na awarię:

• 11:12 — poseł Zbigniew Dolata ocenił projekt zdecydowanie krytycznie, nazywając go "kolejnym etapem wprowadzania chaosu do polskich szkół" i wskazując na wprowadzany "nieznany w całym świecie" system rzeczników praw ucznia. Skrytykował tryb konsultacji (24 dni w wakacje, 44 uwagi, z czego uwzględniono podobno dwie) oraz przywołał sprawę z 2021 roku, gdy prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski miał przez eDziennik wysłać rodzicom wiadomość ws. ustawy oświatowej — sugerując możliwe naruszenie prawa. Ocenił, że pełna operacyjność systemu ma zbiec się z kampanią przed wyborami 2027 roku, nazywając to budowaniem "kanału komunikacji z ewidentnym celem wyborczym", i zapowiedział głosowanie przeciw projektowi niezależnie od poprawek.
• 11:16 — przewodniczący Bartłomiej Pejo zauważył, że 97% szkół już korzysta z rozwiązań cyfrowych wdrożonych przez firmy prywatne — to one, nie państwo, scyfryzowały polską szkołę. Ocenił bezpośrednią interwencję państwa w ten obszar jako niekoniecznie najlepsze rozwiązanie. Podkreślił, że koszt systemu (ponad 200 mln zł) i tak pośrednio obciąży podatników, i zapytał, na co dokładnie pójdą te środki — nowe etaty czy współpracę z podmiotami zewnętrznymi.
• 11:20 — posłanka Alicja Łuczak odniosła się do argumentu o kosztach, przywołując przykład małej wiejskiej podstawówki płacącej podobno kilka tysięcy złotych rocznie za komercyjny dziennik — oceniła przeniesienie kosztu na ministerstwo jako dobry kierunek. Pytała technicznie o zakres funkcji systemu (arkusze, legitymacje), wsparcie serwisowe przy awariach oraz jak ma wyglądać sam pilotaż, biorąc pod uwagę niechęć części nauczycieli do podwójnej pracy.
• 11:23 — poseł Dariusz Stefaniuk, jako wieloletni nauczyciel i dyrektor szkoły, ocenił kierunek projektu pozytywnie — dostęp rodziców do informacji o dziecku nie powinien zależeć od płatnej aplikacji. Pytał o obciążenie szkół prowadzeniem dwóch dzienników podczas pilotażu, tryb zgody na udział (rada pedagogiczna czy sama decyzja dyrektora) oraz sposób migracji danych z systemów komercyjnych.
• 11:27 — kolejny mówca dopytywał o pochodzenie kwoty 216 mln zł, czy to koszt samego uruchomienia czy też utrzymania w perspektywie 5–10 lat, czy koszty poniesie wyłącznie ministerstwo czy częściowo gminy, czy system obejmie szkoły prywatne i społeczne oraz dlaczego prac nie rozpoczęto wcześniej, skoro harmonogram jest tak napięty.
• 11:29 — ministra Katarzyna Lubnauer rozpoczęła odpowiedź, podkreślając dobrowolność udziału szkół, automatyczne pobieranie danych z SIO jako ułatwienie dla sekretariatów oraz integrację z mObywatelem przy zachowaniu wyboru po stronie rodzica.

Jeszcze na krótko przed awarią programu transkrybującego posiedzenie udało się nam streścić wypowiedź posła Marcina Józefaciuka.

Zastrzegł, że nie kwestionuje samej idei eDziennika, ale złożył do projektu 12 poprawek. Jego pytania:

• jaki dokładnie pilny problem ma rozwiązać ten projekt, skoro rodzice już dziś mają podstawowy bezpłatny dostęp, a szkoły i samorządy i tak będą potrzebować komercyjnych programów do obsługi kadr, płac i arkuszy organizacyjnych — więc oszczędności samorządów mogą się nie zmaterializować, a koszty integracji/migracji danych mogą wręcz wzrosnąć,
• jak rzetelnie oceniony zostanie pilotaż przy próbie 18 szkół i jakie będą mierzalne kryteria sukcesu, skoro zaraz po pilotażu ma nastąpić pełne wdrożenie,
• dlaczego harmonogram jest tak napięty, skoro pilotaż ma ruszyć za kilka tygodni,
• czy podczas pilotażu nauczyciele będą musieli prowadzić dwa dzienniki równolegle, i czy dane wprowadzane w pilotażu mają być autentyczne czy testowe,
• dlaczego dostęp do aplikacji ma być uzależniony wyłącznie od posiadania numeru PESEL, skoro są rodzice bez numeru PESEL.

Mamy problemy techniczne z programem transkrybującym posiedzenie na bieżąco. Wrócimy możliwie najszybciej.

Poseł Adrian Zandberg zabrał głos, zaczynając od pochwały: docenił zmianę stanowiska rządu, przypominając, że na początku kadencji jego interpelacja w sprawie eDziennika otrzymała odpowiedź, iż „żadne prace nad systemem nie są ani prowadzone, ani planowane” — co jedna z wiceministrów później przyznała, wynikało po prostu „z jej niewiedzy” w momencie odpowiedzi.

Przeszedł następnie do krytyki obecnego modelu, w którym prywatne firmy — Librus, Vulcan — pobierają opłaty za aplikacje mobilne mimo że dane, które przetwarzają, mają charakter publiczny. Nazwał to budowaniem „biznesów politycznych” bez uzasadnienia ekonomicznego czy organizacyjnego.

Zadał też pytanie do projektu: czy prawdą jest, że nie planuje się udostępnienia kodu źródłowego systemu ani jawnej dokumentacji technicznej, w tym API.

Poseł zaapelował o przejście na model oparty na jawności (security through transparency) zamiast ukrywania kodu (security through obscurity).

Poseł Dariusz Piontkowski z Prawa i Sprawiedliwości podkreślił, że projekt „kontynuuje prace zespołu informatycznego powołanego za czasów ministra Przemysława Czarnka” — zespołu, który później „rozwiązano wśród zarzutów i prokuratorskich dochodzeń”. Polityk podniósł serię kwestii i pytań:

• czy rzeczywiście dane wrażliwe uczniów były zagrożone w obecnych systemach komercyjnych, czy problem leżał raczej po stronie użytkowników (utrata danych logowania), a nie samych systemów,
• kto będzie operatorem nowego systemu — Ministerstwo Cyfryzacji, jak w przypadku mObywatela, czy inna instytucja,
• czy zamiast budować nowy system, nie prościej było znowelizować przepisy zobowiązujące komercyjnych dostawców do udostępnienia pewnych funkcji za darmo,
• dlaczego pilotaż obejmuje wyłącznie szkoły podstawowe, pomijając szkoły ponadpodstawowe, techniczne i zawodowe, mimo że mają inną specyfikę,
• podkreślił kwestię braku dostępnych informacji o kosztach wdrożenia,
• kwestia kompatybilności z istniejącymi systemami komercyjnymi, które obsługują też moduły kadrowe, płacowe i księgowe szkół — czy wyłączenie modułu dziennika z tych pakietów nie podniesie kosztów pozostałych modułów, i jak technicznie ma wyglądać migracja danych,
• oraz kiedy pojawią się zapowiadane cyfrowe świadectwa.

Przewodnicząca odpowiedziała od razu, informacyjnie, że „przygotowała poprawkę rozszerzającą pilotaż na szkoły ponadpodstawowe”.

Komisja ustaliła maksymalny czas wypowiedzi posłów na 5 minut, a przedstawicieli organizacji społecznych – 3 minuty.

Posiedzenie rozpoczęła swoją wypowiedzią Katarzyna Lubnaer z Ministerstwa Edukacji Narodowej, tłumacząc potrzebę uruchomienia rządowego dziennika elektronicznego. Polityk zapowiedziała, że pilotaż rządowego dziennika odbędzie się w roku szkolnym 2026/2027.

Komisja rozpoczęła swoje posiedzenie z 20-minutowym opóźnieniem. Posiedzenie będzie odbywało się wraz z komisją ds. cyfryzacji, innowacyjności i nowoczesnych technologii.

Trwają przygotowania do komisji sejmowej. Transmisja jest już dostępna na Kontrabandzie Play.

Sejm niewielką przewagą głosów na 63. posiedzeniu przegłosował tryb pilny względem druku sejmowego 2842, który dotyczy projektu ustawy zmieniającej prawo oświatowe (wprowadzającej koncepcję eDziennika do porządku prawnego).

Głosowało: za 239 posłów, przeciw 198. Nikt się nie wstrzymał.

Wkrótce rozpocznie się posiedzenie komisji sejmowej ds. edukacji – oczekujemy na uruchomienie transmisji na stronie Sejmu.

Dzień dobry! Nazywam się Oliwier Jaszczyszyn i będę na bieżąco streszczać to, co padnie na łamach dzisiejszej komisji sejmowej ds. edukacji, zaplanowanej na godzinę 10.30.

Głównym tematem posiedzenia będzie opiniowanie projektu ustawy zmieniającej prawo oświatowe, wdrażającego do porządku prawnego koncepcję rządowego eDziennika.

Nie jest to pierwszy raz, gdy piszemy na łamach „Kontrabandy” o rządowym dzienniku elektronicznym. Po raz pierwszy wspomnieliśmy o projekcie Ministerstwa Edukacji Narodowej pod koniec maja, potem ujawniliśmy, że kod źródłowy jak i dokumentacja techniczna dziennika nie będą jawne (w międzyczasie publikując naszą nieformalną rekomendację), aż docieramy do końca pierwszego miesiąca wakacji, gdy dotyczący dzisiejszego posiedzenia komisji sejmowej ds. edukacji live blog, który teraz obserwujecie – właśnie powstał.

Pierwsze aktualizacje będą pojawiać się dopiero za półtorej godziny.