Style guide na „Kontrabandzie”

Niniejszy dokument opisuje, jakiego słownictwa należy używać w trakcie redagowania materiałów na „Kontrabandzie”. Oprócz poprawności ortograficznej, interpunkcyjnej oraz gramatycznej, jak i zgodności z zaistniałymi faktami, niniejszy style guide jest wzornikiem, który pozwala na ujednolicenie stylu wszelkich materiałów naszej produkcji. Ten przewodnik będzie aktualizowany wraz z czasem.

A

• Akronimy
  • W przypadku nazw własnych zapisujemy zawsze wielkimi literami i tylko w przypadku, gdy nie ma wątpliwości co do tego, że osoba bez głębszej znajomości danego tematu będzie w stanie go zrozumieć.
  • Litery składające się na akronim stworzony z nazwy własnej powinny być zapisywane bez kropek, np. BBC, NATO, UE itd.
  • W przypadku zapisywania zestawionych ze sobą inicjałów imion oraz nazwisk, w przypadku inicjałów zawsze kończymy je kropką oraz oddzielamy twardą spacją – np. „J. Kowalski”.
• Amerykanizmy (w tekstach anglojęzycznych): ich użycie jest silnie niezalecane, chyba, że ich pominięcie przeinaczy preferowane oficjalne nazewnictwo, lub jakikolwiek inny ważny kontekst.

F

• Format zapisu daty i czasu
  • Wewnątrz tekstu stosuje się zapis daty w formacie DD/MM/YYYY (z pominięciem poprzedzającego zera w miejscu dnia), oraz czasu w formacie HH.MM (np. 14/02/2025, godz. 12.34).
  • Na liście źródeł stosuje się „kropkowany” zapis daty (DD.MM.YYYY), o ile lista źródeł nie jest anglojęzyczna. W innym przypadku stosuj ukośniki w miejscu kropek.
  • Zawsze stosuj czterocyfrowy zapis roku (o ile opisujesz wydarzenia po roku 1000).
  • Przykładowy pełny zapis daty: 14 lutego 2025 roku. Dopuszczalne jest użycie „r.”, pod warunkiem, że między rokiem a „r.” jest odstęp.

I

• „iPhone”, „iMac”, „iPad” itp.: zapis dokładnie taki sam, jak przedstawiono – niezależnie od tego, czy znajduje się ono na początku zdania, czy nie.
• „itp.”, „itd.”: bez przecinka przed tymi skrótowcami, z kropką na końcu.

J

• „Jeżeli” a „jeśli”: gdziekolwiek jest to możliwe, preferowane jest użycie „jeżeli”. Wyjątek stanowią cytaty wypowiadających się osób.

K

• „Kancelaria Premiera RP”, „Kancelaria Prezydenta RP” itd.: zawsze wielką literą. Jeżeli pomijasz skrótowiec „RP” od „Rzeczypospolitej Polskiej” – użyj zapisu małą literą (tj. „kancelaria premiera”, „kancelaria prezydenta”).
  • UWAGA: Wyjątek obowiązuje w przypadku kancelarii parlamentarnych, ponieważ „Sejm” i „Senat” w języku polskim zawsze zapisuje się wielką literą.

M

• „Meta Platforms” / „Meta”: nazwa konglomeratu technologicznego zarządzającego Facebookiem, Messengerem, Instagramem oraz WhatsAppem. Do października 2021 roku nosiła nazwę „Facebook Inc.”.
  • Odniesienia do firmy powinny wykorzystywać nazewnictwo po tej dacie, tj. „Meta Platforms”, ewentualnie samo „Meta”. Słowo „Meta” odmienia się przez przypadki, np. „serwis Mety Platforms”.
• „Messenger”: o ile w mowie potocznej wiadomo, że chodzi o komunikator internetowy Mety Platforms, preferowane jest użycie „Facebook Messenger”, żeby podkreślić, że jest to usługa ściśle zintegrowana z Facebookiem (jako serwisem).

N

• Numery telefonów
  • Nawet jeżeli numer telefonu jest polski, należy dodać przed niego „+48”. Wyjątek stanowią numery alarmowe lub te wykorzystywane na specjalną okazję (np. „8080” do zgłaszania podejrzanych SMS–ów).
  • Numery kierunkowe mogą być zapisywane zarówno z nawiasami – np. „(+48 12) 345 6789”, jak i bez nawiasów wokół nich. Jeżeli zapisuje się numer telefonu:
    • wraz z numerami kierunkowymi międzynarodowym (np. +48) oraz strefowym (np. numery polskie zaczynające się na 12), i otacza się niniejsze w nawias, otocz jednym nawiasem okrągłym oba numery;
    • komórkowy – jeżeli stosujesz zapis z nawiasami, otocz nimi tylko numer kierunkowy międzynarodowy, przy czym zachowaj też zapis „+48 XXX XXX XXX”.
• „nr” – skrótowiec od słowa „numer”, zapisywany bez kropki na końcu.

O

• Oznaczanie cytatów
  • Cytaty konkretnych osób powinny być poprzedzane półpauzą, a słowa zawarte między pierwszą półpauzą, a tą oznaczającą koniec cytatu powinny być zapisane dodatkowo w kursywie.
  • Jeżeli wewnątrz cudzysłowu pierwszego poziomu (tj. apostrofowego) zamieszcza się cudzysłów drugiego poziomu, należy otoczyć go za pomocą tzw. szewronów.
  • Na Kontrabandzie preferowane jest użycie w takich sytuacjach cudzysłowów ostrokątnych francuskich bez wewnętrznych odstępów (przykład: „tekst «cytowany wewnątrz szewronów»”).

P

• Podmioty prowadzone przez Skarb Państwa
  • Gdy odniesienie ma miejsce do polskich organów państwowych takich jak ministerstwa, kancelarie parlamentarne, premiera, czy prezydencka, ich oficjalne nazwy zawsze zapisuje się wielką literą – np. Kancelaria Sejmu, Kancelaria Prezydenta RP, Ministerstwo Cyfryzacji.
  • W przypadku zagranicznych organów państwowych, ich nazwy należy zapisywać z małych liter – np. duńskie ministerstwo cyfryzacji, holenderski parlament.
  • Drugie i każde kolejne odniesienie – zapisać jako „organ państwowy”.
  • Wyjątek: Telewizja Polska S.A. oraz Polskie Radio S.A. – por. dedykowane wpisy na tej stronie.
• „Platforma X” / „portal X”: dopuszczalne obie formy zapisu (tak samo jak „serwis X” – por. dedykowany wpis). Dawniej serwis ten nazywał się „Twitter” (dopuszczalne jest użycie tego nazewnictwa, gdy dana osoba się wypowiada o portalu X w taki sposób). Należy unikać użycia samego „X” jako odniesienia do tego serwisu społecznościowego.
• Polskie Radio S.A.: należy się odnosić do tego podmiotu jako „Polskie Radio” albo „publiczny nadawca radiowy”. Ponieważ stan „w likwidacji” może zostać w każdej chwili wycofany, nie należy się na niego powoływać.
  • Jeżeli odnosisz się do numerowanej stacji radiowej Polskiego Radia, stosuj zapis np. „Program Pierwszy Polskiego Radia”. Dopuszczalne jest także użycie wyrażenia określającego numerowaną stację z małych liter (np. „program pierwszy Polskiego Radia”), albo w miejscu liczebnika cyfry rzymskiej (np. „program I Polskiego Radia”).
• „Premier”: zapis tylko z małej litery – np. „premier [imię nazwisko]”. Wyjątkiem jest „Kancelaria Premiera RP”.
• „Prezydent”: zapis tylko z małej litery – np. „prezydent [imię nazwisko]”. Wyjątkiem jest „Kancelaria Prezydenta RP”.

S

• Skrótowce określające formę prawną działalności gospodarczych: w większości przypadków (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka cywilna, spółka jawna, spółka komandytowa itp.) – zapis z małej litery, tj. odpowiednio sp. z o.o., s.c., sp.j., sp.k., ale gdy określa się jednoosobową działalność gospodarczą – JDG (wielką literą bez kropek i odstępów między literami), lub spółkę akcyjną – S.A. (wielką literą, z kropkami po literach, ale bez odstępów między nimi).
• Słownictwo bezpośrednio zapożyczone z języka angielskiego
  • Na Kontrabandzie, w przypadku redagowania tekstów anglojęzycznych, jak i wykorzystywania słownictwa bezpośrednio zapożyczonego z języka angielskiego, stosujemy wyłącznie brytyjską odmianę języka angielskiego, zgodnie ze style guide’em zaakceptowanym do użytku w BBC.
  • Choć preferowanym jest zamiast tego użycie polskojęzycznych zamienników, tak nie w każdym przypadku jest to możliwe. Alternatywnie można także zastosować polskojęzyczne wyrażenie, które jest zestawione z jego anglojęzyczną wersją (np. „personalizowane ceny – lub «personalised pricing»”).
• Stopnie wojskowe, policyjne: por. artykuły na Wikipedii o stopniach wojskowych oraz stopniach policyjnych.

T

• Telewizja Polska S.A.: należy się odnosić do tego podmiotu jako „Telewizja Polska”, „TVP” albo „publiczny nadawca telewizyjny”. Ponieważ stan „w likwidacji” może zostać w każdej chwili wycofany, nie należy się na niego powoływać.
  • Jeżeli odnosisz się do numerowanej stacji telewizyjnej Telewizji Polskiej, stosuj zapis np. „Program Pierwszy Telewizji Polskiej”. Skrótowce numerowanych kanałów Telewizji Polskiej – które są również dopuszczalne – nie powinny mieć odstępu między „TVP” a odpowiednią cyfrą arabską (np. „TVP1”).
  • Dopuszczalne jest także użycie wyrażenia określającego numerowaną stację z małych liter (np. „program pierwszy Telewizji Polskiej”), albo w miejscu liczebnika cyfry rzymskiej (np. „program I Telewizji Polskiej”).
• „Trackery”: jako element stron internetowych, zamiast tego preferuje się użycie „skryptów śledzących”, ewentualnie „skryptów zewnętrznych”.

U

• Użycie komparatywów i superlatywów
  • Komparatywy to tzw. „stopień wyższy” odnoszący się do danego przymiotnika, np. „lepszy”, „wspanialszy”, „gorszy” itd. Z kolei superlatywy to tzw. „stopień najwyższy” odnoszący się do danego przymiotnika, np. „najlepszy”, „najwspanialszy”, „najgorszy” itd.
  • Ich użycie w sekcji informacyjnej jest dozwolone tylko w kontekście przytoczenia faktów (np. „eksperci z X uważają, że Y jest lepsze niż Z”, „maszt radiowy w Konstantynowie przed zawaleniem był najwyższą konstrukcją na świecie”). Nie wolno ich stosować do wyrażania własnych osądów.

W

• Wulgaryzmy
  • Należy się bezwzględnie wystrzegać ich stosowania w częściach, które stanowią interpretację poszczególnych wydarzeń autora artykułu.
  • Wyjątkiem, w którym użycie wulgaryzmów jest dozwolone, są sytuacje, gdy cytowane słowa pochodzące od kogoś innego je zawierają. Preferowane jest jednak użycie słów w taki sposób, które nie wykorzystują bezpośrednio danego wulgaryzmu.
  • Wulgaryzmy powinny zostać ocenzurowane za pomocą usunięcia większości danego wulgaryzmu, oraz wstawieniu po pozostałej części wielokropka bez odstępu. Podobnie powinno się postępować w przypadku napisów dołączanych do materiałów audiowizualnych.

Z

• „Zasoby zewnętrzne”: stosuje się jako bardziej ogólny termin, gdy mamy do czynienia z serwowanym bezpośrednio z innej strony internetowej zasobem, ale niekoniecznie musi to być skrypt śledzący.
• „Zgromadzenie Narodowe”: połączone obrady Sejmu i Senatu RP – zapis zawsze wielką literą.