# Style guide: preferowany zapis dla poszczególnych odniesień

Niniejszy dokument opisuje, jakiego słownictwa należy używać w trakcie redagowania materiałów na „Kontrabandzie”. Oprócz poprawności ortograficznej, interpunkcyjnej oraz gramatycznej, jak i zgodności z zaistniałymi faktami, niniejszy style guide jest wzornikiem, który pozwala na ujednolicenie stylu wszelkich materiałów naszej produkcji. Ten przewodnik będzie aktualizowany wraz z czasem.

## A

* Akronimy
  * W przypadku nazw własnych zapisujemy zawsze wielkimi literami i tylko w przypadku, gdy nie ma wątpliwości co do tego, że osoba bez głębszej znajomości danego tematu będzie w stanie go zrozumieć.
  * Litery składające się na akronim stworzony z nazwy własnej (z wyjątkiem pojedynczych odstępstw; sprawdź dedykowane wpisy w tej części style guide’a) powinny być zapisywane bez kropek, np. BBC, NATO, UE itd.
  * W przypadku zapisywania zestawionych ze sobą inicjałów imion oraz nazwisk, w przypadku inicjałów zawsze kończymy je kropką oraz oddzielamy twardą spacją – np. „J. Kowalski”.
* Amerykanizmy (w tekstach anglojęzycznych): ich użycie jest silnie niezalecane, chyba, że ich pominięcie przeinaczy preferowane oficjalne nazewnictwo, lub jakikolwiek inny ważny kontekst.

## F

* Format zapisu daty i czasu
  * Wewnątrz tekstu stosuje się zapis daty w formacie DD/MM/YYYY (z pominięciem poprzedzającego zera w miejscu dnia), oraz czasu w formacie HH.MM (np. 14/02/2025, godz. 12.34).
  * Na liście źródeł stosuje się „kropkowany” zapis daty (DD.MM.YYYY), o ile lista źródeł nie jest anglojęzyczna. W innym przypadku stosuj ukośniki w miejscu kropek.
  * Zawsze stosuj czterocyfrowy zapis roku (o ile opisujesz wydarzenia po roku 1000).
  * Przykładowy pełny zapis daty: 14 lutego 2025 roku. Dopuszczalne jest użycie „r.”, pod warunkiem, że między rokiem a „r.” jest odstęp.

## G

* „GNU/Linux”: nieoficjalna nazwa dla systemów opartych o Linuxa. Na „Kontrabandzie” nie stosujemy tej nazwy, zamiast tego określając takie systemy operacyjne „Linuxem”.

## I

* „iPhone”, „iMac”, „iPad” itp.: zapis dokładnie taki sam, jak przedstawiono – niezależnie od tego, czy znajduje się ono na początku zdania, czy nie.
* „itp.”, „itd.”: bez przecinka przed tymi skrótowcami, z kropką na końcu.

## J

* „Jeżeli” a „jeśli”: gdziekolwiek jest to możliwe, preferowane jest użycie „jeżeli”. Wyjątek stanowią cytaty wypowiadających się osób.

## K

* „Kancelaria Premiera RP”, „Kancelaria Prezydenta RP” itd.: zawsze wielką literą. Jeżeli pomijasz skrótowiec „RP” od „Rzeczypospolitej Polskiej” – użyj zapisu małą literą (tj. „kancelaria premiera”, „kancelaria prezydenta”).
  * UWAGA: Wyjątek obowiązuje w przypadku kancelarii parlamentarnych, ponieważ „Sejm” i „Senat” w języku polskim zawsze zapisuje się wielką literą.
* Kontrabanda
  * Pisana wielką literą: oficjalna nazwa tego serwisu internetowego. Dla pewności warto nazwę otoczyć cudzysłowem.
  * Pisana małą literą: jeżeli nie jest wyraźnie wskazane inaczej – synonim dla przemytu.

## L

* „Linux” – a nie „Linuks” albo „GNU/Linux”. Wyjątkiem jest „Sesja Linuksowa” i inne konferencje korzystające ze spolszczonej wersji słowa „Linux” w nazwie.
* „Lwia część” – zamiast tego „ogromna [...]” lub „znaczna [...]”.

## M

* „Meta Platforms” / „Meta”: nazwa konglomeratu technologicznego zarządzającego Facebookiem, Messengerem, Instagramem oraz WhatsAppem. Do października 2021 roku nosiła nazwę „Facebook Inc.”.
  * Odniesienia do firmy powinny wykorzystywać nazewnictwo po tej dacie, tj. „Meta Platforms”, ewentualnie samo „Meta”. Słowo „Meta” odmienia się przez przypadki, np. „serwis Mety Platforms”.
* „Messenger”: o ile w mowie potocznej wiadomo, że chodzi o komunikator internetowy Mety Platforms, preferowane jest użycie „Facebook Messenger”, żeby podkreślić, że jest to usługa ściśle zintegrowana z Facebookiem (jako serwisem).

## N

* Numery telefonów
  * Nawet jeżeli numer telefonu jest polski, należy dodać przed niego „+48”. Wyjątek stanowią numery alarmowe (112, 997, 998, 999 itd.) lub te wykorzystywane na specjalną okazję (np. „8080” do zgłaszania podejrzanych SMS–ów).
  * Numery kierunkowe mogą być zapisywane zarówno z nawiasami – np. „(+48 12) 345 67 89”, jak i bez nawiasów wokół nich. Jeżeli zapisuje się numer telefonu:
    * wraz z numerami kierunkowymi międzynarodowym (np. +48) oraz strefowym (np. numery polskie zaczynające się na 12), i otacza się niniejsze w nawias, otocz **jednym nawiasem okrągłym** oba numery;
    * komórkowy – jeżeli stosujesz zapis z nawiasami, otocz nimi tylko numer kierunkowy międzynarodowy, przy czym zachowaj też zapis „(+48) XXX XXX XXX”.
* „nr” – skrótowiec od słowa „numer”, zapisywany bez kropki na końcu.
* „Nextcloud” – a nie „NextCloud”. „Nextcloud” jest stosowanym oficjalnie nazewnictwem przez przedstawicieli tego projektu.

## O

* Oznaczanie cytatów
  * Cytaty konkretnych osób powinny być poprzedzane półpauzą, a słowa zawarte między pierwszą półpauzą, a tą oznaczającą koniec cytatu powinny być zapisane dodatkowo w kursywie.
  * Jeżeli wewnątrz cudzysłowu pierwszego poziomu (tj. apostrofowego) zamieszcza się cudzysłów drugiego poziomu, należy otoczyć go za pomocą tzw. szewronów.
  * Na Kontrabandzie preferowane jest użycie w takich sytuacjach cudzysłowów ostrokątnych francuskich bez wewnętrznych odstępów (przykład: „tekst «cytowany wewnątrz szewronów»”).

## P

* Podmioty prowadzone przez Skarb Państwa
  * Gdy odniesienie ma miejsce do **polskich** organów państwowych takich jak ministerstwa, kancelarie parlamentarne, premiera, czy prezydencka, ich oficjalne nazwy zawsze zapisuje się wielką literą – np. Kancelaria Sejmu, Kancelaria Prezydenta RP, Ministerstwo Cyfryzacji.
  * W przypadku **zagranicznych** organów państwowych, ich nazwy należy zapisywać z małych liter – np. duńskie ministerstwo cyfryzacji, holenderski parlament.
    * Drugie i każde kolejne odniesienie – zapisać jako „organ państwowy”.
    * Wyjątek: Telewizja Polska S.A. oraz Polskie Radio S.A. – por. dedykowane wpisy na tej stronie.
* „Platforma X” / „portal X”: dopuszczalne obie formy zapisu (tak samo jak „serwis X” – por. dedykowany wpis). Dawniej serwis ten nazywał się „Twitter” (dopuszczalne jest użycie tego nazewnictwa, gdy dana osoba się wypowiada o portalu X w taki sposób). Należy unikać użycia samego „X” jako odniesienia do tego serwisu społecznościowego.
* Polskie Radio S.A.: należy się odnosić do tego podmiotu jako „Polskie Radio” albo „publiczny nadawca radiowy”. Ponieważ stan „w likwidacji” może zostać w każdej chwili wycofany, nie należy się na niego powoływać.
  * Jeżeli odnosisz się do numerowanej stacji radiowej Polskiego Radia, stosuj zapis np. „Program Pierwszy Polskiego Radia”. Dopuszczalne jest także użycie wyrażenia określającego numerowaną stację z małych liter (np. „program pierwszy Polskiego Radia”), albo w miejscu liczebnika cyfry rzymskiej (np. „program I Polskiego Radia”).
* „Poznańska Impreza Wolnego Oprogramowania”: oficjalna nazwa konferencji nt. wolnego i otwartego oprogramowania organizowana w Poznaniu.
  * Dopuszczalne jest odwołanie się do nazwy za pomocą akronimu, ale między literami należy wstawić kropki – tj. P.I.W.O.
  * Mimo to, niektórym ten akronim „kojarzy się z piwem” (choć znaczy on zupełnie co innego) – z tego względu, tam gdzie to możliwe, należy odwoływać się do wydarzenia po jego pełnej nazwie.
* „Premier”: zapis tylko z małej litery – np. „premier [imię nazwisko]”. Wyjątkiem jest „Kancelaria Premiera RP”.
* „Prezydent”: zapis tylko z małej litery – np. „prezydent [imię nazwisko]”. Wyjątkiem jest „Kancelaria Prezydenta RP”.

## S

* Skrótowce określające formę prawną działalności gospodarczych: w większości przypadków (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka cywilna, spółka jawna, spółka komandytowa itp.) – zapis z małej litery, tj. odpowiednio sp. z o.o., s.c., sp.j., sp.k., ale gdy określa się jednoosobową działalność gospodarczą – JDG (wielką literą bez kropek i odstępów między literami), lub spółkę akcyjną – S.A. (wielką literą, z kropkami po literach, ale bez odstępów między nimi).
* Słownictwo bezpośrednio zapożyczone z języka angielskiego
  * Na Kontrabandzie, w przypadku redagowania tekstów anglojęzycznych, jak i wykorzystywania słownictwa bezpośrednio zapożyczonego z języka angielskiego, stosujemy wyłącznie brytyjską odmianę języka angielskiego, zgodnie ze style guide’em zaakceptowanym do użytku w BBC.
  * Choć preferowanym jest zamiast tego użycie polskojęzycznych zamienników, tak nie w każdym przypadku jest to możliwe. Alternatywnie można także zastosować polskojęzyczne wyrażenie, które jest zestawione z jego anglojęzyczną wersją (np. „personalizowane ceny – lub «personalised pricing»”).
* Stopnie wojskowe, policyjne: por. artykuły na Wikipedii o [stopniach wojskowych](https://pl.wikipedia.org/wiki/Stopnie_wojskowe_w_Polsce#Stopnie_wojskowe_w_Wojskach_L%C4%85dowych,_Wojskach_Obrony_Terytorialnej,_Wojskach_Obrony_Cyberprzestrzeni,_%C5%BBandarmerii_Wojskowej_i_Wojskach_Specjalnych,_z_wy%C5%82%C4%85czeniem_Jednostki_Wojskowej_Formoza) oraz [stopniach policyjnych](https://pl.wikipedia.org/wiki/Stopnie_s%C5%82u%C5%BCbowe_w_Policji#Stopnie_s%C5%82u%C5%BCbowe_Policji_(od_2001_roku)).
* „Sesja Linuksowa” – a nie „Sesja Linuxowa”; choć preferowane na „Kontrabandzie” jest użycie „Linux” zamiast „Linuks”, tak wyjątkiem jest „Sesja Linuksowa” z uwagi na to, że jest to oficjalna nazwa konferencji na temat Linuxa.
* „Serwis X”: por. „platforma X” / „portal X”
* „Spalił(-a/-o) na panewce” i pochodne wyrażenia – stosowane w języku potocznym. Jeżeli chcesz wspomnieć o niepowodzeniu, zamiast tego użyj „nie powiódł/powiodła/powiodło się”.

## T

* Telewizja Polska S.A.: należy się odnosić do tego podmiotu jako „Telewizja Polska”, „TVP” albo „publiczny nadawca telewizyjny”. Ponieważ stan „w likwidacji” może zostać w każdej chwili wycofany, nie należy się na niego powoływać.
  * Jeżeli odnosisz się do numerowanej stacji telewizyjnej Telewizji Polskiej, stosuj zapis np. „Program Pierwszy Telewizji Polskiej”. Skrótowce numerowanych kanałów Telewizji Polskiej – które są również dopuszczalne – nie powinny mieć odstępu między „TVP” a odpowiednią cyfrą arabską (np. „TVP1”).
  * Dopuszczalne jest także użycie wyrażenia określającego numerowaną stację z małych liter (np. „program pierwszy Telewizji Polskiej”), albo w miejscu liczebnika cyfry rzymskiej (np. „program I Telewizji Polskiej”).
* „Trackery”: jako element stron internetowych, zamiast tego preferuje się użycie wyrażenia „skrypty śledzące”, ewentualnie „skrypty zewnętrzne”. Użycie w kontekście np. „trackerów sportowych” jest akceptowalne.
* Twitter: por. „platforma X” / „portal X”

## U

* Użycie komparatywów i superlatywów
  * Komparatywy to tzw. „stopień wyższy” odnoszący się do danego przymiotnika, np. „lepszy”, „wspanialszy”, „gorszy” itd. Z kolei superlatywy to tzw. „stopień najwyższy” odnoszący się do danego przymiotnika, np. „najlepszy”, „najwspanialszy”, „najgorszy” itd.
  * Ich użycie w sekcji informacyjnej jest dozwolone tylko w kontekście przytoczenia faktów (np. „eksperci z X uważają, że Y jest lepsze niż Z”, „maszt radiowy w Konstantynowie przed zawaleniem był najwyższą konstrukcją na świecie”). Nie wolno ich stosować do wyrażania własnych osądów.

## W

* Wulgaryzmy
  * Należy się bezwzględnie wystrzegać ich stosowania w częściach, które stanowią interpretację poszczególnych wydarzeń autora artykułu.
    * Wyjątkiem, w którym użycie wulgaryzmów jest dozwolone, są sytuacje, gdy cytowane słowa pochodzące od kogoś innego je zawierają. Preferowane jest jednak użycie słów w taki sposób, które nie wykorzystują bezpośrednio danego wulgaryzmu.
    * Wulgaryzmy powinny zostać ocenzurowane za pomocą usunięcia większości danego wulgaryzmu, oraz wstawieniu po pozostałej części wielokropka bez odstępu. Podobnie powinno się postępować w przypadku napisów dołączanych do materiałów audiowizualnych.
    * W samych materiałach audiowizualnych należy cenzurować wypowiadane wulgaryzmy jednostajnym „piknięciem” o częstotliwości 1 kHz lub wyciszeniem. Dodatkowo, jeżeli widać twarz wypowiadającej się osoby, należy także ocenzurować za pomocą efektu silnego rozmycia okolice ust, żeby utrudnić odtworzenie wypowiadanego wulgaryzmu przez widzów.
    * Wulgarne gesty wizualne należy również ocenzurować za pomocą efektu silnego rozmycia.

## Z

* „Zasoby zewnętrzne”: stosuje się jako bardziej ogólny termin, gdy mamy do czynienia z serwowanym bezpośrednio z innej strony internetowej zasobem, ale niekoniecznie musi to być skrypt śledzący.
* „Zgromadzenie Narodowe”: połączone obrady Sejmu i Senatu RP – zapis zawsze wielką literą.