Etyka dziennikarska / Rozdział 5: wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji

Narzędzia oparte o modele sztucznej inteligencji, o ile potrafią być pomocne w różnych powtarzalnych zadaniach, tak wyłączne poleganie na nich może wbrew pozorom przynieść więcej szkody niż pożytku.

5.1. Podstawy

O ile wykorzystujemy narzędzia oparte o modele sztucznej inteligencji w różnych powtarzalnych zadaniach (np. generowanie napisów do materiałów audiowizualnych dla niesłyszących), ostateczną decyzję, jak mają wyglądać treści, przy których wspomagano się tego typu narzędziami, zawsze podejmuje człowiek. Należy pamiętać, że narzędzia te mogą generować treści błędnie, a w niektórych przypadkach mogą być one nawet fałszywe.

Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję na „Kontrabandzie" musi być uzasadnione obydwoma poniższymi warunkami łącznie:

• stworzenie podobnego materiału, opartego o dostępne źródła, zajęłoby znacznie więcej czasu;
• zadanie zlecane takim narzędziom jest powtarzalne.

Dodatkowym uzasadnieniem — choć nie warunkiem koniecznym — jest sytuacja, gdy zastosowanie narzędzi AI przynosi korzyści osobom niepełnosprawnym (w szczególności niesłyszącym lub niewidomym) albo osobom z niestabilnym łączem internetowym.

5.2. Przykłady wykorzystania tego rodzaju narzędzi

Poniżej wymieniamy przykłady – zarówno te dozwolone, jak i zabronione – wykorzystania narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji. Poniższe listy nie są w żaden sposób wyczerpujące.

5.2.1. Gdzie można wykorzystywać takie narzędzia?

• pomoc przy tłumaczeniu obcojęzycznego tekstu (usługi tłumaczenia maszynowego) – wymaga oznaczenia;
• sugerowanie pojedynczych poprawek ortograficznych, gramatycznych czy interpunkcyjnych;
• pomoc w planowaniu konspektu artykułu (ale nie jego samej zawartości), nad którym dana osoba pracuje;
• masowa analiza wcześniej upublicznionych i zweryfikowanych pod kątem wiarygodności, rzetelności oraz poprawności danych albo dokumentów, przy czym przez „masową analizę” rozumie się analizowanie odpowiednio dużego zbioru materiałów, gdzie ręczna ich analiza zajęłaby zbyt dużo czasu;
• generowanie napisów, skryptów do audiodeskrypcji lub innych materiałów ułatwiających dostęp osobom niepełnosprawnym albo osobom z niestabilnym łączem internetowym do materiałów audiowizualnych;
• gdy głównym tematem jest opisanie problemu związanego z tematem sztucznej inteligencji, niezależnie od tego, czy jest on przychylny, czy przeciwstawny sztucznej inteligencji w ogóle – wymaga oznaczenia.

W odpowiednio uzasadnionych przypadkach zakres dozwolonych operacji wykonywanych z pomocą narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji może zostać dostosowany pod poszczególną osobę, ale każdorazowo na taką sytuację zgodę musi wyrazić redaktor naczelny (albo w przypadku jego absencji, odpowiednia osoba wyznaczona przez redaktora naczelnego).

5.2.2. Gdzie NIE MOŻNA wykorzystywać takich narzędzi?

Takich narzędzi nie można w żadnym wypadku wykorzystywać do m.in.:

• masowego generowania tekstów czy innych materiałów, które następnie zostaną przeznaczone do publikacji;
• celowego tworzenia treści fałszywych, godzących w dobra osobiste czy reputację jakiejkolwiek osoby (np. deepfake, przypisywanie niewypowiedzianych słów poszczególnym osobom);
• generowania zdjęć otwierających, lub opisujących poszczególny kontekst artykułu (z wyjątkiem sytuacji, gdy ukazanie problematyki związanej ze sztuczną inteligencją jest konieczne). Decyzję o zastosowaniu tego wyjątku podejmuje redaktor naczelny lub wyznaczony przez niego redaktor prowadzący.

5.3. Ochrona danych osobowych

Do narzędzi opartych o modele sztucznej inteligencji nie wolno wprowadzać danych osobowych rozmówców, bohaterów artykułów ani innych osób, których dane zostały pozyskane w toku pracy redakcyjnej. Naruszenie tego zakazu może rodzić odpowiedzialność na podstawie przepisów o ochronie danych osobowych (RODO).

Wyjątek stanowią dane osób publicznych, ale wyłącznie w zakresie powszechnie dostępnych informacji (imię, nazwisko, pełnione stanowisko) oraz wypowiedzi już dostępnych w obiegu publicznym. Niepublikowane materiały pozyskane w toku pracy redakcyjnej — w tym nieopublikowane fragmenty wywiadów czy dane kontaktowe — objęte są zakazem bez wyjątku, niezależnie od tego, czy dotyczy to osoby publicznej czy prywatnej. Za osoby publiczne – jeżeli taką się jest – uznaje się wyłącznie osoby pełnoletnie.